Indian History (ભારતનો ઇતિહાસ) MCQ Question Banks
Showing 50 curated MCQ test series question papers with authentic offline exam formatting.
પ્રાગૈતિહાસિક કાળ, પાષાણ યુગ અને સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ – મુખ્ય સ્થળો અને શોધ
પુરાપાષાણ, મધ્યપાષાણ અને નવપાષાણ યુગ (ભીમબેટકાની ગુફાઓ, મેહરગઢ - પ્રાચીન કૃષિના પુરાવા); સિંધુ સંસ્કૃતિ (હડપ્પા સભ્યતા - કાંસ્ય યુગ): શોધકર્તાઓ (દયા રામ સાહની ૧૯૨૧ હડપ્પા, રાખાલદાસ બેનર્જી ૧૯૨૨ મોહેં-જો-દડો, સર જોન માર્શલ); મુખ્ય સ્થળો: હડપ્પા (રાવી નદી કાંઠે, ૬ અનાજના કોઠારો), મોહેં-જો-દડો (સિંધુ નદી કાંઠે, વિશાળ સ્નાનાગાર, નર્તકીની કાંસાની મૂર્તિ, પશુપતિનાથ મુદ્રા), કાલીબંગન (રાજસ્થાન ઘગ્ઘર નદી, ખેડેલા ખેતરના પુરાવા, અગ્નિકુંડ), ચન્હૂદડો (મણકા બનાવવાનું કારખાનું, લિપસ્ટિક), રાખીગઢી (હરિયાણા - ભારતનું સૌથી મોટું સ્થળ), રોપડ (પંજાબ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ – ગુજરાતના સ્થળો (લોથલ, ધોળાવીરા, રંગપુર), નગર આયોજન અને પતન
ગુજરાતમાં સિંધુ સભ્યતાના સ્થળો: રંગપુર (ગુજરાતનું પ્રથમ શોધાયેલ સ્થળ ૧૯૩૧ - એમ.એસ. વત્સ, ડાંગરની ભૂસી); લોથલ (એસ.આર. રાવ ૧૯૫૪ - ભોગાવો નદી કાંઠે, વિશ્વનું પ્રાચીનતમ ડોકયાર્ડ/ધક્કો, મણકાની ફેક્ટરી, યુગલ સમાધિ, ચોખાના પુરાવા, હોકાયંત્ર); ધોળાવીરા / કોટડા ટીંબો (જે.પી. જોશી અને આર.એસ. બિષ્ટ - ખદીર બેટ ભચાઉ કચ્છ, ત્રિસ્તરીય નગરરચના: શાસક ગઢી, ઉપલું નગર, નીચલું નગર; રેઈન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ વરસાદી પાણી સંગ્રહ સિસ્ટમ, ૧૦ અક્ષરોનું સાઈનબોર્ડ, UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ ૨૦૨૧); સુરકોટડા (ઘોડાના અસ્થિ); રોજડી/શ્રીનાથગઢ, લાખાબાવળ, પ્રભાસ પાટણ; નગર આયોજન: ગ્રીડ પદ્ધતિ / ચેસબોર્ડ પેટર્ન, પાકી ઈંટો, ભૂગર્ભ ગટર વ્યવસ્થા, પતન相关 સિદ્ધાંતો ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
વૈદિક કાળ: ઋગ્વેદિક કાળ – સામાજિક, રાજકીય, ધાર્મિક જીવન અને સપ્તસિંધુ
આર્યોનું આગમન (મેક્સ મુલરનો મધ્ય એશિયા સિદ્ધાંત, લોકમાન્ય ટિળકનો આર્ક્ટિક સિદ્ધાંત); ઋગ્વેદ (વિશ્વનો સૌથી પ્રાચીન ગ્રંથ, ૧૦ મંડળ, ૧૦૨૮ સૂક્તો, ત્રીજા મંડળમાં ગાયત્રી મંત્ર - રચયિતા વિશ્વામિત્ર, દસમા મંડળમાં પુરુષસૂક્ત - ચાર વર્ણોનો પ્રથમ ઉલ્લેખ); રાજકીય વ્યવસ્થા: કુલ/કુટુંબ → ગ્રામ (ગ્રામણી) → વિશ (વિશપતિ) → જન (રાજન); સભા અને સમિતિ (પ્રજાપતિની બે પુત્રીઓ), વિદથ (પ્રાચીન જનસભા); દશરાજન યુદ્ધ (પારુષ્ણી/રાવી નદી કાંઠે સુદાસનો વિજય); દેવતાઓ: ઇન્દ્ર (પુરંદર - ૨૫૦ સૂક્તો), અગ્નિ (૨૦૦ સૂક્તો), વરુણ (ઋતસ્ય ગોપા - નૈતિક વ્યવસ્થાના રક્ષક), સોમ; સરસ્વતી (સૌથી પવિત્ર નદી/નદીતમા) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ઉત્તર વૈદિક કાળ – વેદો, ઉપનિષદો, વેદાંગ, ષડદર્શન, મહાકાવ્યો અને વર્ણ વ્યવસ્થા
યજુર્વેદ (યજ્ઞ વિધિઓ અને કર્મકાંડ, ગદ્ય-પદ્ય મિશ્ર), સામવેદ (ભારતીય સંગીતનો જનક), અથર્વવેદ (ઔષધિ, તંત્ર-મંત્ર, જાદુ-ટોણા); બ્રાહ્મણ ગ્રંથો, આરણ્યકો; ઉપનિષદો (કુલ ૧૦૮ - વેદાંત: મુંડકોપનિષદમાંથી 'સત્યમેવ જયતે', કઠોપનિષદમાં યમ-નચિકેતા સંવાદ, છાંદોગ્ય ઉપનિષદમાં સત્યકામ જાબાલ); ૬ વેદાંગ (શિક્ષા, કલ્પ, વ્યાકરણ, નિરુક્ત, છંદ, જ્યોતિષ); ષડદર્શન અને પ્રણેતાઓ: સાંખ્ય (કપિલ મુનિ), યોગ (પતંજલિ), ન્યાય (ગૌતમ), વૈશેષિક (કણાદ), પૂર્વ મીમાંસા (જૈમિની), ઉત્તર મીમાંસા (બાદરાયણ); ૧૬ સંસ્કારો; ૪ આશ્રમો (બ્રહ્મચર્ય, ગૃહસ્થ, વાનપ્રસ્થ, સંન્યાસ); ગોત્ર પ્રથાનો ઉદ્ભવ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
૧૬ મહાજનપદો, ગણરાજ્યો અને મગધ સામ્રાજ્યનો ઉદય (હર્યંક, શિશુનાગ અને નંદ વંશ)
૬ઠી સદી ઈ.પૂ. માં ૧૬ મહાજનપદો (અંગુત્તર નિકાય બૌદ્ધ ગ્રંથ અને ભગવતી સૂત્ર જૈન ગ્રંથમાં ઉલ્લેખ): કાશી, કોસલ, અંગ, મગધ (રાજધાની ગિરિવ્રજ/રાજગૃહ/પાટલીપુત્ર), વજ્જી (ગણરાજ્ય - વૈશાલી), મલ્લ (કુશીનગર), ચેદી, વત્સ (કૌશાંબી), કુરુ (ઇન્દ્રપ્રસ્થ), પાંચાલ, મત્સ્ય (વિરાટનગર), શૂરસેન (મથુરા), અશ્મક (દક્ષિણ ભારતનું એકમાત્ર જનપદ - ગોદાવરી કાંઠે પોતન), અવંતિ (ઉજ્જૈન/મહિષ્મતી), ગાંધાર (તક્ષશિલા), કંબોજ; મગધ સામ્રાજ્યનો ઉદય: હર્યંક વંશ (બિંબિસાર - રાજવૈદ્ય જીવક, અજાતશત્રુ - પિતૃહંતા, પ્રથમ બૌદ્ધ સંગીતિ, ઉદયિન - પાટલીપુત્રની સ્થાપના); શિશુનાગ વંશ (કાલાશોક - બીજી બૌદ્ધ સંગીતિ); નંદ વંશ (મહાપદ્માનંદ - એકરાટ/સર્વક્ષત્રાંતક, ધનનંદ - સિકંદરના સમકાલીન) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
જૈન ધર્મ – ભગવાન મહાવીર સ્વામી, ૨૪ તીર્થંકરો, સિદ્ધાંતો, જૈન સંગીતિઓ અને સાહિત્ય
૨૪ તીર્થંકરો: પહેલા ઋષભદેવ/આદિનાથ (પ્રતીક: આખલો), ૨૩મા પાર્શ્વનાથ (પ્રતીક: સર્પ - ૪ વ્રત: અહિંસા, સત્ય, અસ્તેય, અપરિગ્રહ), ૨૪મા મહાવીર સ્વામી (જન્મ કુંડગ્રામ વૈશાલી ઈ.પૂ. ૫૯૯, જ્ઞાતૃક કુળ, પિતા સિદ્ધાર્થ, માતા ત્રિશલાદેવી, પત્ની યશોદા, પુત્રી પ્રિયદર્શના, ૩૦ વર્ષે ગૃહત્યાગ, ૧૨ વર્ષની કઠોર તપસ્યા બાદ જૃંભિક ગ્રામ ઋજુપાલિકા નદી કાંઠે સાલ વૃક્ષ નીચે કૈવલ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્તિ, ૭૨ વર્ષે પાવાપુરી ખાતે નિર્વાણ ઈ.પૂ. ૫૨૭); પાંચમું વ્રત: બ્રહ્મચર્ય; ત્રિરત્ન: સમ્યક્ દર્શન, સમ્યક્ જ્ઞાન, સમ્યક્ ચારિત્ર્ય; સ્યાદ્વાદ / અનેકાંતવાદ; પંચ મહાવ્રત અને અણુવ્રત; ૨ જૈન સંગીતિઓ: પહેલી પાટલીપુત્ર (ઈ.પૂ. ૩૦૦ - સ્થૂલિભદ્ર, શ્વેતાંબર અને દિગંબર વિભાજન), બીજી વલ્લભી ગુજરાત (ઈ.સ. ૫૧૨ - દેવર્ધિક્ષમાશ્રમણ, આગમ સાહિત્યનું સંકલન); જૈન સાહિત્ય: અર્ધમાગધી પ્રાકૃત ભાષા, ૧૨ અંગ, ૧૨ ઉપાંગ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
બૌદ્ધ ધર્મ – ગૌતમ બુદ્ધનું જીવન, ચાર આર્ય સત્ય, અષ્ટાંગિક માર્ગ અને ૪ બૌદ્ધ સંગીતિઓ
ગૌતમ બુદ્ધ (શાક્યમુનિ / એશિયાનો જ્યોતિપુંજ Light of Asia): જન્મ લુમ્બિની કપિલવસ્તુ ઈ.પૂ. ૫૬૩, શાક્ય ક્ષત્રિય, પિતા શુદ્ધોધન, માતા માયાદેવી, પાલક માતા ગૌતમી, પત્ની યશોધરા, પુત્ર રાહુલ; ૪ દ્રશ્યો (વૃદ્ધ, રોગી, શબ, સંન્યાસી); ૨૯ વર્ષે ગૃહત્યાગ (મહાભિનિષ્ક્રમણ - ઘોડો કંથક, સારથિ ચન્ના); ૩૫ વર્ષે બોધગયા નિરંજના નદી કાંઠે પીપળાના વૃક્ષ નીચે બોધિ/જ્ઞાન પ્રાપ્તિ; પ્રથમ ઉપદેશ સારનાથ ઋષિપત્તન (ધર્મચક્ર પ્રવર્તન); મહાપરિનિર્વાણ કુશીનગર ૮૦ વર્ષે ઈ.પૂ. ૪૮૩; સિદ્ધાંતો: ચાર આર્ય સત્ય, અષ્ટાંગિક માર્ગ, પ્રતીત્યસમુત્પાદ (કારણ-કાર્ય નિયમ), અનિશ્વરવાદ, અનાત્મવાદ; ત્રિરત્ન: બુદ્ધ, ધમ્મ, સંઘ; ત્રિપિટક: સુત્ત પિટક (બુદ્ધના ઉપદેશો - આનંદ), વિનય પિટક (નિયમો - ઉપાલી), અભિધમ્મ પિટક (તત્વજ્ઞાન); ૪ બૌદ્ધ સંગીતિઓ: પહેલી રાજગૃહ ૪૮૩ ઈ.પૂ. (અજાતશત્રુ - મહાકશ્યપ), બીજી વૈશાલી ૩૮૩ ઈ.પૂ. (કાલાશોક - સાબકમીર), ત્રીજી પાટલીપુત્ર ૨૫૦ ઈ.પૂ. (અશોક - મોગ્ગલિપુત્ત તિસ્સ), ચોથી કુંડલવન કાશ્મીર ૭૨ ઈ.સ. (કનિષ્ક - વસુમિત્ર/અશ્વઘોષ, હીનયાન અને મહાયાન વિભાજન) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
મૌર્ય સામ્રાજ્ય: ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય, ચાણક્યનું અર્થશાસ્ત્ર, બિંદુસાર અને મેગસ્થનીઝ
સ્થાપના ઈ.પૂ. ૩૨૨ (ધનનંદને હરાવી ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય ગાદી પર); ચાણક્ય / કૌટિલ્ય / વિષ્ણુગુપ્ત (તક્ષશિલાના આચાર્ય, 'અર્થશાસ્ત્ર' - ૧૫ અધિકરણ, ૧૮૦ પ્રકરણ, સપ્તાંગ સિદ્ધાંત: સ્વામી, અમાત્ય, જનપદ, દુર્ગ, કોષ, દંડ, મિત્ર); સેલ્યુકસ નિકેટર સાથે યુદ્ધ (ઈ.પૂ. ૩૦૫ - હેલેના સાથે લગ્ન, એરિયા, એરાકોસિયા, ગ્રેડ્રોસિયા, પેરોપેમિસદાઈ પ્રદેશો મળ્યા, ૫૦૦ હાથી ભેટ); મેગસ્થનીઝ (પ્રથમ વિદેશી રાજદૂત, ગ્રંથ 'ઇન્ડિકા' - પાટલીપુત્ર નગર વહીવટ, ૭ જાતિઓનો ઉલ્લેખ); ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યનો ગુજરાત સંબંધ: પુષ્યગુપ્ત વૈશ્ય દ્વારા સુદર્શન તળાવનું નિર્માણ (જૂનાગઢ ગિરનાર); અંતિમ સમય: જૈન મુનિ ભદ્રબાહુ સાથે શ્રવણબેલગોલા કર્ણાટક ગમન અને સંલેખના/સંથારા દ્વારા દેહત્યાગ ઈ.પૂ. ૨૯૮; બિંદુસાર (અમિત્રઘાત / અમિત્રોચેટ્સ, આજીવક સંપ્રદાયના અનુયાયી, સીરિયાના રાજા એન્ટિઓકસ પાસેથી મીઠી મદિરા, સૂકા અંજીર અને દાર્શનિકની માંગણી) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
સમ્રાટ અશોક (દેવાનામ્પિય પિયદસ્સી) – કલિંગ યુદ્ધ, ધમ્મ નીતિ અને શિલાલેખો
અશોકનો રાજ્યાભિષેક ઈ.પૂ. ૨૬૯; કલિંગ યુદ્ધ ઈ.પૂ. ૨૬૧ (રાજ્યાભિષેકના આઠમા વર્ષે - ૧૩મા મુખ્ય શિલાલેખમાં વિગતવાર વર્ણન, ૧ લાખ મૃત્યુ, ૧.૫ લાખ બંદી, હૃદય પરિવર્તન - ભેરિઘોષ બદલે ધમ્મઘોષ); ઉપગુપ્ત દ્વારા બૌદ્ધ ધર્મની દીક્ષા; બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર (પુત્ર મહેન્દ્ર અને પુત્રી સંઘમિત્રાને શ્રીલંકા મોકલ્યા); શિલાલેખોની શોધ ૧૭૫૦ (ટિફેન્થેલર) અને ઉકેલ ૧૮૩૭ (જેમ્સ પ્રિન્સેપ); ૧૪ મુખ્ય શિલાલેખો (પહેલો પશુબલિ નિષેધ, બીજો માનવ/પશુ ચિકિત્સા, તેરમો કલિંગ યુદ્ધ); લિપિઓ: બ્રાહ્મી (ભારતમાં), ખરોષ્ઠી (શાહબાઝગઢી, માનસેહરા - જમણેથી ડાબે), આરામાઈક અને ગ્રીક (અફઘાનિસ્તાન શાર-એ-કુના); ગુજરાતમાં જૂનાગઢ ગિરનાર તળેટી ખાતે અશોકનો શિલાલેખ (બ્રાહ્મી લિપિ, પ્રાકૃત ભાષા); સ્તંભલેખો (સારનાથ સિંહસ્તંભ - ભારતનું રાષ્ટ્રીય ચિહ્ન, સાંચી સ્તૂપ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
મૌર્યકાલીન વહીવટી તંત્ર, અર્થતંત્ર, સમાજ, કળા અને મૌર્ય સામ્રાજ્યનું પતન
કેન્દ્રીય વહીવટ: રાજા સર્વોચ્ચ, મંત્રીપરિષદ, ૧૮ તીર્થ (મંત્રી, પુરોહિત, સેનાપતિ, યુવરાજ, સમાહર્તા - મહેસૂલ સંગ્રાહક, સન્નિધાતા - તિજોરી વડા), ૨૭ અધ્યક્ષ (સીતાધ્યક્ષ - કૃષિ, પણ્યાધ્યક્ષ - વેપાર, લક્ષણાધ્યક્ષ - ટંકશાળ); પ્રાંતીય વહીવટ (૫ પ્રાંતો: ઉત્તરાપથ, દક્ષિણાપથ, અવંતિ, પ્રાચી, કલિંગ - કુમાર/આર્યપુત્ર); ગુપ્તચર વ્યવસ્થા (ગૂઢપુરુષ: સંસ્થા - સ્થાયી, સંચારા - ભ્રમણશીલ); ન્યાય વ્યવસ્થા (ધર્મસ્થિય - દીવાની, કંટકશોધન - ફોજદારી); મૌર્ય કળા: એકાશ્મ સ્તંભો (Monolithic pillars), પોલિશિંગ પદ્ધતિ, બારાબાર ગુફાઓ (બિહાર - અશોક અને દશરથ દ્વારા આજીવકોને દાન); અંતિમ મૌર્ય શાસક બૃહદ્રથની તેના સેનાપતિ પુષ્યમિત્ર શૂંગ દ્વારા હત્યા ઈ.પૂ. ૧૮૫ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
મૌર્યોત્તર કાળ: શૂંગ વંશ, કણ્વ વંશ, ચેદી વંશ અને સાતવાહન સામ્રાજ્ય
શૂંગ વંશ (પુષ્યમિત્ર શૂંગ ઈ.પૂ. ૧૮૫ - ૨ અશ્વમેધ યજ્ઞ, પતંજલિ મુખ્ય પુરોહિત જેમણે મહાભાષ્ય રચ્યું, સાંચી સ્તૂપની રેલિંગનું પુનર્નિર્માણ, અગ્નિમિત્ર - કાલિદાસનું 'માલવિકાગ્નિમિત્રમ્'); કણ્વ વંશ (વાસુદેવ કણ્વ); ચેદી વંશ (ઓડિશા - રાજા ખારવેલ, હાથીગુમ્ફા શિલાલેખ - જૈન ધર્મી, ભારતવર્ષ શબ્દનો પ્રથમ ઉલ્લેખ); સાતવાહન વંશ / આંધ્ર ભૃત્ય (સ્થાપક સિમુક, પ્રતિષ્ઠાન/પૈઠણ મહારાષ્ટ્ર રાજધાની, ગૌતમીપુત્ર સાતકર્ણી - તેવીસમો શાસક, નાસિક પ્રશસ્તિ, ત્રિસમુદ્રતોયપીતવાહન, શક શાસક નહપાનનો પરાજય; વશિષ્ઠીપુત્ર પુલુમાવી, યજ્ઞશ્રી સાતકર્ણી - જહાજના ચિહ્નવાળા સિક્કા; શીશા (Lead) ના સિક્કા ચલાવનાર પ્રથમ વંશ, બ્રાહ્મણોને જમીન દાન આપવાની પ્રથા શરૂ કરનાર પ્રથમ વંશ, માતૃપ્રધાન નામકરણ પદ્ધતિ, અમરાવતી કળા શૈલી) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
વિદેશી આક્રમણો: ઇન્ડો-ગ્રીક, પહલવ, શક ક્ષત્રપ (રુદ્રદામા) અને કુષાણ સામ્રાજ્ય (કનિષ્ક)
ઇન્ડો-ગ્રીક / હિન્દ-યવન: ભારતમાં સોનાના સિક્કા સૌપ્રથમ શરૂ કરનાર, મિનાન્ડર / મિલિન્દ (બૌદ્ધ ભિક્ષુ નાગસેન સાથે સંવાદ - 'મિલિન્દપન્હો' પાલી ગ્રંથ); શક ક્ષત્રપ (સિથિયન્સ): ૫ શાખાઓ (ઉજ્જૈન અને સૌરાષ્ટ્ર શાખા: કાર્દમક વંશ - રુદ્રદામા પહેલો ઈ.સ. ૧૩૦-૧૫૦, જૂનાગઢ સંસ્કૃત શિલાલેખ ૧૫૦ ઈ.સ. - વિશુદ્ધ સંસ્કૃતમાં પ્રથમ મોટો શિલાલેખ, સુદર્શન તળાવનું સમારકામ પોતાના ખર્ચે સુવિશાખ દ્વારા કરાવ્યું); કુષાણ વંશ (યુએચી જાતિ, સ્થાપક કુજુલ કડફિસીસ, વિમ કડફિસીસ - શિવ ઉપાસક સોનાના સિક્કા); કનિષ્ક પહેલો (સર્વોચ્ચ શાસક, ૭૮ ઈ.સ. માં શક સંવતની શરૂઆત - ભારત સરકારનું સત્તાવાર કેલેન્ડર, પુરુષપુર/પેશાવર અને મથુરા રાજધાની, ચોથી બૌદ્ધ સંગીતિ, સિલ્ક રૂટ / રેશમ માર્ગ પર નિયંત્રણ, વિદ્વાનો: અશ્વઘોષ - 'બુદ્ધચરિત', નાગાર્જુન - ભારતના આઈન્સ્ટાઈન/માધ્યમિક સૂત્ર/સાપેક્ષતાવાદ, ચરક - 'ચરકસંહિતા', વસુમિત્ર); ગાંધાર કળા (ગ્રીકો-રોમન બૌદ્ધ કળા) અને મથુરા કળા (લાલ રેતીયા પથ્થર) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ગુપ્ત સામ્રાજ્ય (સુવર્ણ યુગ): ચંદ્રગુપ્ત પહેલો, સમુદ્રગુપ્ત અને ચંદ્રગુપ્ત બીજો 'વિક્રમાદિત્ય'
સ્થાપના: શ્રીગુપ્ત (ઈ.સ. ૨૭૫), ઘટોત્કચ; ચંદ્રગુપ્ત પહેલો (૩૧૯-૩૨૦ ઈ.સ. ગુપ્ત સંવતની શરૂઆત, મહારાજાધિરાજ બિરુદ, લિચ્છવી રાજકુમારી કુમારદેવી સાથે લગ્ન); સમુદ્રગુપ્ત (૩૩૫-૩૭૫ ઈ.સ. - ભારતનો નેપોલિયન / વી.એ. સ્મિથ, અશ્વમેધ પરાક્રમ, કવિરાજ, સિક્કાઓ પર વીણા વગાડતી મુદ્રા, પ્રયાગ પ્રશસ્તિ / અલ્હાબાદ સ્તંભલેખ - દરબારી કવિ હરિષેણ દ્વારા રચિત, ઉત્તરાપથના ૯ અને દક્ષિણાપથના ૧૨ રાજાઓ પર વિજય - ગ્રહણ-મોક્ષાનુગ્રહ નીતિ); રામગુપ્ત; ચંદ્રગુપ્ત બીજો 'વિક્રમાદિત્ય' (૩૭૫-૪૧૫ ઈ.સ. - શકારો પર વિજય મેળવી 'શકારી' અને 'વિક્રમાદિત્ય' બિરુદ ધારણ કર્યું, ચાંદીના સિક્કા શરૂ કરનાર પ્રથમ ગુપ્ત શાસક, ઉદયગિરી શિલાલેખ, મેહરોલી લોહસ્તંભ, ફાહિયાનની ભારત યાત્રા ૩૯૯-૪૧૪ ઈ.સ., નવરત્નો: કાલિદાસ, ધન્વંતરિ, ક્ષપણક, શંકુ, વૈતાલભટ્ટ, ઘટકર્પર, વરાહમિહિર, વરરુચિ, અમરસિંહ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ગુપ્તકાલીન શાસકો (કુમારગુપ્ત, સ્કંદગુપ્ત), વહીવટ, કળા, સ્થાપત્ય અને વિજ્ઞાન
કુમારગુપ્ત પહેલો (મહેન્દ્રાડિત્ય - ૪૧૫-૪૫૫ ઈ.સ., નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલયના સ્થાપક, મયૂર શૈલીના સિક્કા); સ્કંદગુપ્ત (૪૫૫-૪૬૭ ઈ.સ. - હૂણ આક્રમણકારોને પરાજિત કર્યા, ભિતરી સ્તંભલેખ, જૂનાગઢ શિલાલેખ - પર્ણદત્ત અને ચક્રપાલિત દ્વારા સુદર્શન તળાવનું પુનઃ સમારકામ અને વિષ્ણુ મંદિર નિર્માણ); અંતિમ શાસક વિષ્ણુગુપ્ત; ગુપ્તકાલીન કળા અને વિજ્ઞાન: અજંતાની ગુફાઓ (૧૬, ૧૭, ૧૯ ગુપ્તકાલીન), બાગની ગુફાઓ (મધ્યપ્રદેશ), દશાવતાર મંદિર દેવગઢ (ઝાાંસી - પ્રથમ શિખરબદ્ધ મંદિર); આર્યભટ્ટ ('આર્યભટ્ટિયમ', 'સૂર્યસિદ્ધાંત' - શૂન્ય અને દશાંશ પદ્ધતિ, પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ફરે છે), વરાહમિહિર ('બૃહત્સંહિતા', 'પંચસિદ્ધાંતિકા'), બ્રહ્મગુપ્ત (ગુરુત્વાકર્ષણના નિયમો), વાગ્ભટ્ટ ('અષ્ટાંગહૃદય'); કાલિદાસના ગ્રંથો ('અભિજ્ઞાન શાકુંતલમ્', 'મેઘદૂતમ્', 'રઘુવંશમ્', 'કુમારસંભવમ્', 'ઋતુસંહારમ્'); વિશાખદત્ત ('મુદ્રારક્ષસ', 'દેવીચંદ્રગુપ્તમ્'), શૂદ્રક ('મૃચ્છકટિકમ્'), વિષ્ણુ શર્મા ('પંચતંત્ર') ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
વર્ધન સામ્રાજ્ય: સમ્રાટ હર્ષવર્ધન (૬૦૬–૬૪૭ ઈ.સ.) અને હ્યુ-એન-ત્સાંગની યાત્રા
પુષ્યભૂતિ વંશ / વર્ધન વંશ (થાણેશ્વર હરિયાણા - પ્રભાકરવર્ધન, રાજ્યવર્ધન, હર્ષવર્ધન અને રાજ્યશ્રી); હર્ષવર્ધન / શિલાદિત્ય (૬૦૬-૬૪૭ ઈ.સ. - રાજધાની કનૌજ ખસેડી, ઉત્તર ભારતનો છેલ્લો હિન્દુ સમ્રાટ/સકલોત્તરાપથનાથ); નર્મદાનું યુદ્ધ (૬૧૮ ઈ.સ. - વાતાપીના ચાલુક્ય રાજા પુલકેશી બીજા સામે પરાજય - ઐહોલ પ્રશસ્તિ રવિકીર્તિ રચિત); હર્ષની સાહિત્યિક રચનાઓ: 'રત્નાવલી', 'પ્રિયદર્શિકા', 'નાગાનંદ'; દરબારી કવિ બાણભટ્ટ ('હર્ષચરિત', 'કાદંબરી' - વિશ્વની પ્રથમ નવલકથા), મયૂર ભટ્ટ ('સૂર્યશતક'); ચીની યાત્રી હ્યુ-એન-ત્સાંગ / ઝુઆનઝાંગ (યાત્રીઓનો રાજકુમાર / નીતિનો પંડિત - ૬૨૯-૬૪૫ ઈ.સ. ભારત ભ્રમણ, ગ્રંથ 'સી-યુ-કી', નાલંદામાં આચાર્ય શીલભદ્ર પાસે અભ્યાસ, વલ્લભીની મુલાકાત ધ્રુવસેન બીજાના સમયમાં); કનૌજ ધર્મસભા અને પ્રયાગની મહામોક્ષ પરિષદ (દર ૫ વર્ષે દાન) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
દક્ષિણ ભારતના પ્રાચીન રાજવંશો – સંગમ યુગ (ચેરા, ચોલા અને પાંડ્યા)
સંગમ કાળ (ઈ.પૂ. ૩૦૦ થી ઈ.સ. ૩૦૦ - તમિલ વિદ્વાનોની પરિષદ સંગમ): ૩ સંગમો (પહેલી મદુરાઈ - અગસ્ત્ય ઋષિ, બીજી કપાટપુરમ - તોલકાપ્પિયર, ત્રીજી ઉત્તરી મદુરાઈ - નક્કિરર); તમિલ સાહિત્ય: 'તોલકાપ્પિયમ' (પ્રાચીનતમ તમિલ વ્યાકરણ ગ્રંથ), 'તિરુકુરલ' (તમિલ ભૂમિનું બાઇબલ - તિરુવલ્લુવર), મહાકાવ્યો: 'શિલપ્પદિકારમ' (ઇલંગો અડિગલ - કોવલન અને કણ્ણગી), 'મણિમેખલાઈ' (સીતલાઈ સત્તનાર); રાજવંશો: ચેરા (કેરળ - પ્રતીક: ધનુષ, શાસક સેનગુટ્ટુવન - પત્તિની/કણ્ણગી પૂજા શરૂ કરી), ચોલા (કોરોમંડલ - પ્રતીક: વાઘ, કરિકાલ - કાવેરીપટ્ટનમ/પુહાર નગર વસાવ્યું), પાંડ્યા (મદુરાઈ - પ્રતીક: માછલી, નેદુનચેલિયન, મોતી માટે પ્રખ્યાત, મેગસ્થનીઝે હેરાક્લીઝની પુત્રી શાસક હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
પલ્લવ વંશ, વાતાપીના ચાલુક્ય અને રાષ્ટ્રકૂટ સામ્રાજ્ય (સ્થાપત્ય અને યુદ્ધો)
પલ્લવ વંશ (કાંચીપુરમ તમિલનાડુ - સ્થાપક સિંહવિષ્ણુ, મહેન્દ્રવર્મન પહેલો - 'મત્તવિલાસ પ્રહસન', નરસિંહવર્મન પહેલો 'વાતાપીકોંડ' - પુલકેશી બીજાને હરાવી વાતાપી જીત્યું, મહાબલીપુરમના રથ મંદિરો / સપ્ત પેગોડાનું નિર્માણ; નરસિંહવર્મન બીજો - કાંચીનું કૈલાશનાથ મંદિર અને મહાબલીપુરમનું શોર મંદિર); વાતાપીના ચાલુક્ય (પુલકેશી પહેલો, પુલકેશી બીજો - ઐહોલ શિલાલેખ); રાષ્ટ્રકૂટ વંશ (દક્ષિણ ભારત - સ્થાપક દંતિદુર્ગ ૭૫૩ ઈ.સ., માન્યખેટ રાજધાની, કૃષ્ણ પહેલો - ઇલોરાનું અદ્ભુત કૈલાશ ગુફા મંદિર એક જ ખડકમાંથી કોતરાવ્યું, અમોઘવર્ષ પહેલો - જૈન ધર્મી, કન્નડ ગ્રંથ 'કવિરાજમાર્ગ' રચ્યો, ઇન્દ્ર ત્રીજો, કૃષ્ણ ત્રીજો - તક્કોલમનું યુદ્ધ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ચોલ સામ્રાજ્ય (સુવર્ણ કાળ): રાજરાજ પહેલો, રાજેન્દ્ર પહેલો, સ્થાનિક સ્વરાજ્ય અને નૌકાદળ
સ્થાપના: વિજયાલય (૮૫૦ ઈ.સ. તાંજોર/તંજાવુર રાજધાની); રાજરાજ પહેલો (૯૮૫-૧૦૧૪ ઈ.સ. - શ્રીલંકાના ઉત્તર ભાગ પર વિજય, તાંજોર ખાતે ૧૦૧૦ ઈ.સ. માં ભવ્ય બૃહદેશ્વર / રાજરાજેશ્વર શિવ મંદિરનું નિર્માણ - દ્રવિડ શૈલીનું શિખર); રાજેન્દ્ર પહેલો (૧૦૧૪-૧૦૪૪ ઈ.સ. - સમગ્ર શ્રીલંકા પર વિજય, ગંગા નદી સુધી વિજય કૂચ કરી 'ગંગાઈકોંડ ચોલ' બિરુદ ધારણ કર્યું અને ગંગાઈકોંડ ચોલપુરમ નવી રાજધાની વસાવી, શ્રીવિજય/દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા પર નૌકાદળ વિજય, બંગાળની ખાડીને 'ચોલ તળાવ' બનાવી દીધું); ચોલ વહીવટ: ગ્રામીણ સ્વાયત્તતા / સ્થાનિક સ્વરાજ્ય (ઉત્તરમેરૂર શિલાલેખ - પરાંતક પહેલો: કુડાવોલાઈ/ચિઠ્ઠી પદ્ધતિથી ગ્રામ પંચાયત સમિતિઓ વરિયમની ચૂંટણી); નટરાજની કાંસાની મૂર્તિઓ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
પૂર્વ મધ્યકાલીન રાજપૂત રાજવંશો (પ્રતિહાર, પરમાર, ચંદેલ, ચૌહાણ અને ગહડવાલ)
ત્રિપક્ષીય સંઘર્ષ (Tripartite Struggle - કનૌજ પર નિયંત્રણ માટે ૨૦૦ વર્ષ ચાલ્યો: ગુર્જર પ્રતિહાર, રાષ્ટ્રકૂટ અને પાલ વંશ વચ્ચે - અંતે ગુર્જર પ્રતિહારોનો વિજય); ગુર્જર પ્રતિહાર વંશ (નાગભટ્ટ પહેલો, મિહિર ભોજ - આદિવરાહ બિરુદ, મહેન્દ્રપાલ - રાજશેખર દરબારી કવિ: 'કાવ્યમીમાંસા', 'કર્પૂરમંજરી'); પરમાર વંશ (માળવા - ઉપેન્દ્ર/કૃષ્ણરાજ, રાજા ભોજ - ધારાનગરી, સરસ્વતી મંદિર/ભોજશાળા, ગ્રંથો: 'સમરાંગણ સૂત્રધાર', 'સિદ્ધાંત સંગ્રહ', ભોપાલનું મોટું તળાવ); ચંદેલ વંશ (બુંદેલખંડ/જેજાકભુક્તિ - ખજુરાહોના મંદિરો: કંદરિયા મહાદેવ મંદિર, યશોવર્મન, ધંગદેવ); પાલ વંશ (બંગાળ - ગોપાલ પહેલો, ધર્મપાલ - વિક્રમશિલા વિશ્વવિદ્યાલયના સ્થાપક); સેન વંશ (જયદેવ - 'ગીત ગોવિંદ'); ચૌહાણ વંશ (અજમેર - અજયરાજ, પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ ત્રીજો / રાય પિથોરા, ચંદબરદાઈ - 'પૃથ્વીરાજ રાસો', તરાઈનનું પહેલું યુદ્ધ ૧૧૯૧ વિજય, તરાઈનનું બીજું યુદ્ધ ૧૧૯૨ મોહમ્મદ ઘોરી સામે પરાજય) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ભારતમાં પ્રારંભિક મુસ્લિમ આક્રમણો – મોહમ્મદ બિન કાસિમ, મહમૂદ ગઝનવી અને મોહમ્મદ ઘોરી
અરબ આક્રમણ: મોહમ્મદ બિન કાસિમ (૭૧૨ ઈ.સ. સિંધના રાજા દાહિર સામે વિજય - રાવરનું યુદ્ધ, ભારતમાં સૌપ્રથમ 'જઝિયા કર' લાદનાર, પંચતંત્ર અને બ્રહ્મસિદ્ધાંતનું અરબી અનુવાદ, ખજૂરની ખેતી અને ઊંટ પાલન); તુર્ક આક્રમણ: સુબુક્તગીન; મહમૂદ ગઝનવી (૧૦૦૦ થી ૧૦૨૭ ઈ.સ. વચ્ચે ૧૭ આક્રમણો: ૧૦૨૫-૧૦૨૬ સોમનાથ મંદિર આક્રમણ - ગુજરાતના શાસક ભીમદેવ પહેલો સોલંકી, અંતિમ આક્રમણ ૧૦૨૭ જાટો સામે; વિદ્વાનો: અલ-બરુની - 'કિતાબ-ઉલ-હિન્દ/તહેકીક-એ-હિન્દ', ફિરદોસી - 'શાહનામા', ઉત્બી - 'કિતાબ-ઉલ-યમિની', ફારૂખી); શિહાબુદ્દીન મોહમ્મદ ઘોરી (૧૧૭૫ મુલ્તાન, ૧૧૭૮ ગુજરાત પાટણ આક્રમણ - નાયકીદેવી સામે કાસહ્રદના યુદ્ધમાં કારમો પરાજય; ૧૧૯૧ તરાઈન પહેલું યુદ્ધ પરાજય, ૧૧૯૨ તરાઈન બીજું યુદ્ધ પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ સામે વિજય, ૧૧૯૪ ચંદાવરનું યુદ્ધ જયચંદ સામે વિજય, સિક્કાઓ પર માતા લક્ષ્મીનું ચિત્ર અંકિત કરાવનાર) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
Answer Key & Guide
How to Solve & UnlockWhat You Get in MCQ Series:
- Complete syllabus question papers with clean layout.
- Zero answer hints for authentic offline exam practice.
- Unique serial paper code stamped on every paper.
Answer Key & Guide
How to Solve & UnlockWhat You Get in MCQ Series:
- Complete syllabus question papers with clean layout.
- Zero answer hints for authentic offline exam practice.
- Unique serial paper code stamped on every paper.
Frequently Asked Questions (FAQ)
Official guidance for Indian History (ભારતનો ઇતિહાસ) MCQ Practice Series