First Aid (પ્રાથમિક સારવાર) Mock Test Package
હીટ સ્ટ્રોક, લૂ અને ડિહાઇડ્રેશન (Heat Stroke & Heat Exhaustion)
શરીરનું તાપમાન ૧૦૪°F થવું, પરસેવો બંધ થવો, છાંયડામાં ઠંડક આપવી, ORS દ્રાવણ.
પ્રાથમિક સારવાર પરિચય (First Aid Introduction) – ઉદ્દેશ્યો અને ૩ Ps સિદ્ધાંત
પ્રાથમિક સારવારની વ્યાખ્યા, મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો (Preserve Life, Prevent Deterioration, Promote Recovery).
પ્રાથમિક સારવાર આપનાર (First Aider) ના ગુણો, ફરજો અને કાનૂની મર્યાદાઓ
ફર્સ્ટ એઇડરની ભૂમિકા, શાંતિ જાળવવી, દર્દીને ધીરજ આપવી, ડૉક્ટર પાસે પહોંચાડવો.
પ્રાથમિક તપાસ (Primary Survey) – DRABC સિદ્ધાંત અને અમલીકરણ
DRABC: Danger (જોખમ), Response (પ્રતિભાવ), Airway (શ્વાસનળી), Breathing (શ્વાસોચ્છવાસ), Circulation (રક્ત પરિભ્રમણ).
ગૌણ તપાસ (Secondary Survey) – ટોપ-ટુ-ટો (Head-to-Toe) તપાસ પદ્ધતિ
શરીરના અંગોની ક્રમિક તપાસ, સોજો, રક્તસ્ત્રાવ, વિકૃતિ કે ઈજાનું ચોક્કસ નિરીક્ષણ.
વાઇટલ સાઇન્સ (Vital Signs) – પલ્સ, શ્વસન દર, તાપમાન અને બ્લડ પ્રેશર
સામાન્ય નાડીના ધબકારા (Pulse Rate 72/min), શ્વાસોચ્છવાસ દર (12-20/min), તાપમાન.
ફર્સ્ટ એઇડ કીટ (First Aid Box) – જરૂરી સામગ્રી અને બસમાં અનિવાર્યતા
પાટા, બેન્ડેજ, ગાઉઝ પીસ, એન્ટિસેપ્ટિક (ડેટોલ/સેવલોન), કાતર, સ્પ્લિન્ટ્સ, ઓઆરએસ.
જીવન રક્ષક સીપીઆર (CPR - Cardiopulmonary Resuscitation) પાયાના સિદ્ધાંતો
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ, હૃદય ધબકારા બંધ થવા, CPR નો ગોલ્ડન ટાઇમ અને ચેસ્ટ કોમ્પ્રેશન.
પુખ્ત વ્યક્તિ માટે સીપીઆર પદ્ધતિ (Adult CPR) – ૩૦:૨ કોમ્પ્રેશન રેશિયો
છાતીની વચ્ચે હાથ મુકવાની રીત, ૧૦૦-૧૨૦ પ્રતિ મિનિટ ઝડપ, ૨ ઇંચ દબાણ, કૃત્રિમ શ્વાસ.
બાળકો અને શિશુઓ માટે સીપીઆર (Child & Infant CPR) – વિશેષ તકેદારી
બાળકો માટે એક હાથે દબાણ, નવજાત માટે બે આંગળીથી કોમ્પ્રેશન અને સાવચેતી.
રિકવરી પોઝિશન (Recovery Position) – બેભાન વ્યક્તિને સુવડાવવાની પદ્ધતિ
શ્વાસ ચાલુ હોય પણ બેભાન હોય ત્યારે એરવે ખુલ્લો રાખવા દર્દીને પડખાભેર સુવડાવવો.
શ્વાસ રુંધાવવો અને ગૂંગળામણ (Choking) – કારણો અને પ્રાથમિક લક્ષણો
ગળામાં ખોરાક કે સિક્કો ફસાવો, બોલી ન શકવું, ગળા પર હાથ મુકવો, શ્વાસ અટકવો.
હેમલિચ મેન્યુવર (Heimlich Maneuver - Abdominal Thrusts) પદ્ધતિ
ગૂંગળાતી વ્યક્તિની પાછળ ઉભા રહી પેટના ઉપરના ભાગે અંદર-ઉપર તરફ દબાણ આપવું.
બેભાન ચોકિંગ દર્દી અને સગર્ભા સ્ત્રી માટે ચેસ્ટ થ્રસ્ટ્સ (Chest Thrusts)
જાડી વ્યક્તિ કે ગર્ભવતી મહિલામાં ચોકિંગ દૂર કરવાની ટેકનિક અને બેક બ્લોઝ.
રક્તસ્ત્રાવ (Bleeding) ના પ્રકારો – ધમની, શિરા અને કેશવાહિની રક્તસ્ત્રાવ
ધમનીનું લાલ ઉછળતું લોહી, શિરાનું ઘેરું લાલ વહેતું લોહી અને તેના જોખમો.
બાહ્ય રક્તસ્ત્રાવ અટકાવવાની પદ્ધતિઓ – ડાયરેક્ટ પ્રેશર અને પ્રેશર બેન્ડેજ
ઘા પર સીધું દબાણ આપવું, પાટો બાંધવો, અંગને હૃદયથી ઉપર ઉંચુ રાખવું (Elevation).
ટર્નિકેટ (Tourniquet) નો ઉપયોગ – ગંભીર રક્તસ્ત્રાવમાં કટોકટી નિયમો
અતિશય રક્તસ્ત્રાવમાં ટર્નિકેટ બાંધવાની રીત, સમય નોંધવો, અંગને નુકસાન ન થાય તેવી તકેદારી.
આંતરિક રક્તસ્ત્રાવ (Internal Bleeding) – લક્ષણો અને પ્રાથમિક સારવાર
શરીરની અંદર લોહી વહેવું, પેટ કડક થવું, ઉલટીમાં લોહી, ચક્કર આવવા, દર્દીને સ્થિર રાખવો.
નાકમાંથી લોહી વહેવું (Nosebleed / Epistaxis) – સાચી પદ્ધતિ
આગળ ઝૂકવું, નાકના નરમ ભાગને ૫-૧૦ મિનિટ દબાવી રાખવો, મોંથી શ્વાસ લેવો.
શોક (Shock / Circulatory Shock) – કારણો, લક્ષણો અને પ્રાથમિક સારવાર
શરીરમાં લોહીનું દબાણ ઘટી જવું, ઠંડી ચામડી, ઝડપી નબળી પલ્સ, પગ 30 સે.મી. ઉંચા રાખવા.
એનાફિલેક્સિસ (Anaphylactic Shock) – ગંભીર એલર્જીક પ્રતિક્રિયા સારવાર
જંતુ કરડવાથી કે દવા-ખોરાકથી ગળું ફૂલી જવું, શ્વાસમાં તકલીફ, એપીપેન ઉપયોગ.
બેભાન અવસ્થા (Fainting / Syncope) – ક્ષણિક બેહોશીની પ્રાથમિક સારવાર
મગજમાં લોહીનો પ્રવાહ ઘટવો, દર્દીને સપાટ સુવડાવી પગ ઉંચા કરવા, તાજી હવા આપવી.
અસ્થિભંગ (Fractures) ના પ્રકારો – ઓપન ફ્રેક્ચર, ક્લોઝ્ડ ફ્રેક્ચર, ગ્રીનસ્ટીક
હાડકું તૂટવું, હાડકું ચામડી બહાર નીકળવું, અતિશય દુખાવો, સોજો અને વિકૃતિ.
સ્પ્લિન્ટ્સ અને સ્થિરીકરણ (Splints & Immobilization) પદ્ધતિઓ
તૂટેલા હાડકાને લાકડાની પટ્ટી કે સ્પ્લિન્ટથી સ્થિર કરવું, સાંધાને હલનચલન ન થવા દેવું.
સ્લિંગ્સ (Slings) ના પ્રકારો – આર્મ સ્લિંગ, એલિવેશન સ્લિંગ અને ત્રિકોણાકાર પાટો
હાથના ફ્રેક્ચરમાં ત્રિકોણાકાર પાટા (Triangular Bandage) થી ટેકો આપવાની રીત.
સાંધા ખસી જવા (Dislocation) અને મચકોડ (Sprains & Strains)
ખભા-આંગળીનો સાંધો ઉતરી જવો, મચકોડમાં RICE થેરાપી (Rest, Ice, Compression, Elevation).
માથા અને ખોપરીની ઈજાઓ (Head Injuries & Concussion) – પ્રાથમિક સારવાર
માથા પર વાગવું, ચક્કર, કાન-નાકમાંથી પ્રવાહી નીકળવું, દર્દીની જાગૃતિ તપાસવી.
ગરદન અને કરોડરજ્જુની ઈજાઓ (Spinal Injuries) – સર્વાઇકલ સ્થિરીકરણ
અકસ્માતમાં ગરદન ન હલાવવી, લોગ-રોલ ટેકનિક, સર્વાઇકલ કોલર અને સ્ટ્રેચર શિફ્ટિંગ.
છાતી અને પાંસળીઓની ઈજાઓ (Chest Injuries) – ફ્લેલ ચેસ્ટ અને સારવાર
પાંસળી તૂટવી, શ્વાસ લેવામાં તીવ્ર દુખાવો, છાતીને ત્રિકોણાકાર પાટાથી સ્થિર કરવી.
દાઝી જવું અને સ્કેલ્ડ્સ (Burns & Scalds) – કારણો અને ડિગ્રી વર્ગીકરણ
1st Degree (લાલાશ), 2nd Degree (ફોલ્લા), 3rd Degree (ઊંડી ચામડી બળવી).
દાઝી ગયેલા દર્દીની પ્રાથમિક સારવાર – Rule of Nines અને ઠંડુ પાણી
૧૦-૨૦ મિનિટ વહેતા ઠંડા પાણી નીચે રાખવું, બરફ કે તેલ ન લગાવવું, સાફ કપડું ઢાંકવું.
કેમિકલ બર્ન્સ અને ઇલેક્ટ્રિકલ બર્ન્સ (Chemical & Electrical Burns)
એસિડ/રસાયણ પર પુષ્કળ પાણી રેડવું, વીજળીના આંચકામાં મેઈન સ્વીચ બંધ કરવી.
હાર્ટ એટેક (Heart Attack) અને એન્જાઇના – લક્ષણો અને તાત્કાલિક પગલાં
છાતીમાં દબાણ, ડાબા હાથ-જડબામાં દુખાવો, પરસેવો, એસ્પિરિન ટેબ્લેટ ચાવવા આપવી.
બ્રેઈન સ્ટ્રોક (Brain Stroke) – FAST પદ્ધતિથી ઓળખ અને પ્રાથમિક મદદ
FAST: Face Droop, Arm Weakness, Speech Difficulty, Time to Call 108/112.
ખેંચ / આંચકી (Seizures / Epilepsy) – દર્દીની સલામતીના નિયમો
દર્દીને જમીન પર સુવડાવવો, આસપાસથી ધારદાર વસ્તુઓ હટાવવી, મોંમાં કશું ન નાખવું.
ડાયાબિટીક ઇમરજન્સી (Hypoglycemia & Hyperglycemia) – સુગર ઘટી જવું
સુગર ઘટવાના લક્ષણો (ધ્રુજારી, પરસેવો), ભાનમાં હોય તો ખાંડનું પાણી/ચોકલેટ આપવી.
હાઇપોથર્મિયા (Hypothermia) અને ફ્રોસ્ટબાઇટ – અતિશય ઠંડીથી રક્ષણ
શરીરનું તાપમાન ઘટી જવું, ધીમે ધીમે ગરમ ધાબળો ઓઢાડવો, ગરમ પીણું આપવું.
ઝેરી જંતુ અને સાપ કરડવો (Snakebite & Insect Stings) – પ્રાથમિક સારવાર
સાપ કરડે ત્યારે અંગ સ્થિર રાખવું, ચીરો ન મુકવો, ચૂસવું નહીં, એન્ટિ-વેનમ હોસ્પિટલ.
વિષપાન અને પોઇઝનિંગ (Poisoning) – ગળી ગયેલા કે શ્વાસમાં ગયેલા ઝેરની સારવાર
કેમિકલ/ઝેર પીવું, ઉલટી ન કરાવવી (એસિડમાં), ઝેરનું સેમ્પલ હોસ્પિટલ લઈ જવું.
પ્રાથમિક સારવાર માસ્ટર મોક રીવિઝન – કટોકટી સંભાળ અને ઇમરજન્સી રિવિઝન
સંપૂર્ણ પ્રાથમિક સારવાર, CPR, બેન્ડેજિંગ, અકસ્માત સ્થળ વ્યવસ્થાપન માસ્ટર મોક.
Test Configuration
Practice Rules & Customizer
Test Configuration
Practice Rules & CustomizerFrequently Asked Questions (FAQ)
Official guidance for First Aid (પ્રાથમિક સારવાર)