Panchayati Raj (પંચાયતી રાજ) Test Series
પંચાયતી રાજનો પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન ઇતિહાસ – વૈદિક સભા-સમિતિ, મૌર્ય, ગુપ્ત અને મુઘલ કાળ
Vedic, Mauryan, Mughal village administration
બ્રિટિશ કાળમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્ય – ૧૬૮૭ મદ્રાસ કોર્પોરેશન, ૧૮૭૦ મેયો ઠરાવ અને ૧૮૮૨ લોર્ડ રિપન ઠરાવ
1687 Madras Corp, 1870 Mayo, 1882 Lord Ripon resolution, 1907 Royal Commission
સ્વતંત્રતા ચળવળ અને ગાંધીજીનો ગ્રામ સ્વરાજ વિચાર – ટ્રસ્ટીશીપ, સર્વોદય અને સ્વાવલંબન
Gandhian Gram Swaraj concept, village self-reliance, Sarvodaya movement, Bhoodan
બંધારણ સભાની ચર્ચાઓ અને અનુચ્છેદ ૪૦ – ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર, કે. સંથાનમ અને DPSP
Constituent Assembly debates, Ambedkar, Santhanam, Article 40 DPSP, 1952 CDP
બળવંતરાય મહેતા સમિતિ (૧૯૫૭) અને ત્રી-સ્તરીય મોડેલનો પ્રારંભ – સામુદાયિક વિકાસ અને નાગોર ઉદ્ઘાટન
Balwantrai Mehta committee recommendations, three-tier structure, 2 Oct 1959 Nagaur launch
અશોક મહેતા સમિતિ (૧૯૭૭) અને દ્વિ-સ્તરીય મોડેલ – મંડળ પંચાયત, ૧૩૨ ભલામણો અને રાજકીય પક્ષો
Two-tier model (Mandal Panchayat & Zilla Parishad), 132 recommendations, political parties participation
અન્ય મહત્વની સમિતિઓ – જી.વી.કે. રાવ (૧૯૮૫), એલ.એમ. સિંઘવી (૧૯૮૬), પી.કે. થુંગન અને ગાડગીલ સમિતિ
GVK Rao, LM Singhvi, PK Thungon, Gadgil committees and early constitutional bills
૭૩મો બંધારણીય સુધારો અધિનિયમ, ૧૯૯૨ – ઐતિહાસિક પ્રક્રિયા, સંસદીય મંજૂરી અને ૨૪ એપ્રિલ ૧૯૯૩ અમલ
73rd Amendment passage, presidential assent, 24 April 1993 National Panchayati Raj Day
બંધારણ ભાગ-૯ – અનુચ્છેદ ૨૪૩ (મહત્વપૂર્ણ વ્યાખ્યાઓ – ગ્રામસભા, પંચાયત, જિલ્લો, વસ્તી)
Definitions in Art 243: District, Gram Sabha, intermediate level, Panchayat area, population
બંધારણ ભાગ-૯ – અનુચ્છેદ ૨૪૩-A (ગ્રામસભાની બંધારણીય જોગવાઈઓ, અધિકારો અને સત્તાઓ)
Article 243A Gram Sabha constitutional provisions, powers, direct democracy
બંધારણ ભાગ-૯ – અનુચ્છેદ ૨૪૩-B (પંચાયતોની રચના) અને ૨૪૩-C (પંચાયતોનું બંધારણ/માળખું)
Art 243B three-tier structure and 20 lakh exemption, Art 243C composition and elections
બંધારણ ભાગ-૯ – અનુચ્છેદ ૨૪૩-D (અનામત વ્યવસ્થા – SC/ST, OBC અને ૫૦% મહિલા અનામત)
Art 243D reservations for SC, ST, OBC and 50% women reservation provisions
બંધારણ ભાગ-૯ – અનુચ્છેદ ૨૪૩-E (પંચાયતોની મુદત/વિસર્જન) અને ૨૪૩-F (સભ્યોની ગેરલાયકાતો)
Art 243E 5-year duration, dissolution rules, Art 243F 21 years age & disqualifications
બંધારણ ભાગ-૯ – અનુચ્છેદ ૨૪૩-G (સત્તાઓ અને અધિકારો) અને ૧૧મી અનુસૂચિ (૨૯ વિષયો)
Art 243G and 29 subjects in 11th schedule transferred to Panchayats
બંધારણ ભાગ-૯ – અનુચ્છેદ ૨૪૩-H (કર લાદવાની સત્તા અને ભંડોળ) અને ૨૪૩-I (રાજ્ય નાણાં પંચ)
Art 243H taxation powers & funds, Art 243I State Finance Commission
બંધારણ ભાગ-૯ – અનુચ્છેદ ૨૪૩-J (ઓડિટ), ૨૪૩-K (રાજ્ય ચૂંટણી પંચ) અને ૨૪૩-O (અદાલતી હસ્તક્ષેપ મનાઈ)
Art 243J audit, 243K SEC, 243L UTs, 243M exemptions, 243N, 243O bar on interference by courts
PESA એક્ટ, ૧૯૯૬ – દિલીપસિંહ ભૂરિયા સમિતિ, ૫મી અનુસૂચિ ક્ષેત્રો અને આદિવાસી સ્વશાસન
PESA Act 1996, Dilip Singh Bhuria committee, 5th Schedule tribal self-governance
PESA એક્ટ હેઠળ ગ્રામસભાના વિશેષાધિકારો – જમીન સંપાદન, ગૌણ ખનિજ, ગૌણ વનપેદાશ અને દારૂબંધી
PESA Gram Sabha powers over land alienation, minor forest produce, mining leases, intoxicants
ગુજરાતમાં પંચાયતી રાજનો ઇતિહાસ – રસિકલાલ પરીખ સમિતિ (૧૯૬૦), ૧૯૬૧ એક્ટ અને ૧ એપ્રિલ ૧૯૬૩ પ્રારંભ
Rasiklal Parikh committee (1960), Gujarat Panchayat Act 1961, 1 April 1963 launch
ગુજરાત પંચાયત સમિતિઓ – જાદવજી મોદી સમિતિ (૧૯૬૫), ઝીણાભાઈ દરજી સમિતિ (૧૯૭૨) અને રખિયાલ સેમિનાર
Jadavji Modi, Dahyabhai Naik, Zinabhai Darji committees and Rakhiyal Seminar 1991
ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ, ૧૯૯૩ – માળખું, પ્રકરણો, સામાન્ય વ્યાખ્યાઓ અને ૧૫ એપ્રિલ ૧૯૯૪ અમલ
Gujarat Panchayat Act 1993 structure, chapters 1-16, definitions, 15 April 1994 enforcement
ગ્રામ પંચાયતની રચના – વસ્તીના ધોરણો, સભ્ય સંખ્યા (૮ થી ૨૪), વોર્ડ વિભાજન અને બેઠક ફાળવણી
Gram Panchayat constitution, ward division, member ratio (8 to 24 seats based on population)
ગ્રામસભા – વાર્ષિક ૪ ફરજિયાત બેઠકો, કોરમ, અધ્યક્ષતા, ગ્રામજનોની ભાગીદારી અને સામાજિક ઓડિટ
Gram Sabha 4 mandatory meetings (26 Jan, 1 May, 15 Aug, 2 Oct), quorum, social audit
સરપંચ અને ઉપસરપંચ – ચૂંટણી, હોદ્દો, શપથ, માનવેતન, વહીવટી ફરજો અને સત્તાઓ
Direct election of Sarpanch, indirect Up-Sarpanch, honorarium, powers and administrative duties
સરપંચ-ઉપસરપંચ સામે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત (કલમ ૫૬) અને હોદ્દા પરથી દૂર કરવા (કલમ ૫૭)
Section 56 no-confidence motion, Section 57 removal by DDO, Section 51 resignation
તલાટી-કમ-મંત્રી – વહીવટી ફરજો, પંચાયત સચિવ ભૂમિકા અને જન્મ-મરણ/લગ્ન નોંધણી રજિસ્ટ્રાર
Talati duties as Panchayat Secretary, birth/death registrar under 1969 Act, marriage registration
પંચાયત અને મહેસૂલ રેકર્ડ્સ – ગામ નમૂના નં. ૧ થી ૨૧ (૭/૧૨, ૮-અ, હક્ક પત્રક) અને દફતર જાળવણી
Gaam Namuna 1 to 21 land records, 7/12, 8A, Village Form 6 Hakpatrak, E-Dhara
ગ્રામ પંચાયતની વૈધાનિક સમિતિઓ – સામાજિક ન્યાય સમિતિ (ફરજિયાત), પાણી સમિતિ અને ગામ વિકાસ સમિતિ
Mandatory Gram Social Justice Committee, Pani Samiti (WASMO), VHSC, Village Development
ગ્રામ પંચાયત મિલકતો, ગૌચર વ્યવસ્થાપન, દબાણ હટાવવાની સત્તા અને ગ્રામીણ સ્વચ્છતા નિયમો
Panchayat properties, Gauchar grazing land norms (40 acres/100 cattle), Section 105 encroachment removal
તાલુકા પંચાયતની રચના – વસ્તી ધોરણો, સભ્ય સંખ્યા (૧૬ થી ૨૮), મતવિસ્તારો અને બેઠકો
Taluka Panchayat composition (16 to 28 seats), delimitation and reservation allocation
તાલુકા પંચાયત પ્રમુખ અને ઉપપ્રમુખ – ચૂંટણી, સત્તાઓ, ફરજો, માનવેતન અને મુદત
Taluka President/Vice-President indirect election (2.5-year term), rotation, honorarium, powers
તાલુકા વિકાસ અધિકારી (TDO) – નિમણૂક, વર્ગ-૨ ગેઝેટેડ સત્તાઓ, પંચાયત નિયંત્રણ અને કાર્યક્ષેત્ર
TDO Class-2 powers, chief executive officer of TP, financial sanctions, GP inspections
તાલુકા પંચાયતની સમિતિઓ – કારોબારી સમિતિ, સામાજિક ન્યાય સમિતિ અને અન્ય વૈધાનિક સમિતિઓ
Taluka Executive Committee (5-9 members), Taluka Social Justice Committee (5 members)
જિલ્લા પંચાયતની રચના – વસ્તી ધોરણો, સભ્ય સંખ્યા (૩૨ થી ૫૨), સીમાંકન અને વહીવટી માળખું
District Panchayat composition (32 to 52 seats), delimitation and administrative setup
જિલ્લા પંચાયત પ્રમુખ અને ઉપપ્રમુખ – ચૂંટણી, સત્તાઓ, જિલ્લા પ્રથમ નાગરિક અને પ્રોટોકોલ
District President/VP election, 1st citizen status, protocol, meetings presidency, powers
Test Configuration
Practice Rules & Customizer
Test Configuration
Practice Rules & CustomizerFrequently Asked Questions (FAQ)
Official guidance for Panchayati Raj (પંચાયતી રાજ)