Indian History (ભારતનો ઇતિહાસ) Test Series
પ્રાગૈતિહાસિક કાળ, પાષાણ યુગ અને સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ – મુખ્ય સ્થળો અને શોધ
પુરાપાષાણ, મધ્યપાષાણ અને નવપાષાણ યુગ (ભીમબેટકાની ગુફાઓ, મેહરગઢ - પ્રાચીન કૃષિના પુરાવા); સિંધુ સંસ્કૃતિ (હડપ્પા સભ્યતા - કાંસ્ય યુગ): શોધકર્તાઓ (દયા રામ સાહની ૧૯૨૧ હડપ્પા, રાખાલદાસ બેનર્જી ૧૯૨૨ મોહેં-જો-દડો, સર જોન માર્શલ); મુખ્ય સ્થળો: હડપ્પા (રાવી નદી કાંઠે, ૬ અનાજના કોઠારો), મોહેં-જો-દડો (સિંધુ નદી કાંઠે, વિશાળ સ્નાનાગાર, નર્તકીની કાંસાની મૂર્તિ, પશુપતિનાથ મુદ્રા), કાલીબંગન (રાજસ્થાન ઘગ્ઘર નદી, ખેડેલા ખેતરના પુરાવા, અગ્નિકુંડ), ચન્હૂદડો (મણકા બનાવવાનું કારખાનું, લિપસ્ટિક), રાખીગઢી (હરિયાણા - ભારતનું સૌથી મોટું સ્થળ), રોપડ (પંજાબ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ – ગુજરાતના સ્થળો (લોથલ, ધોળાવીરા, રંગપુર), નગર આયોજન અને પતન
ગુજરાતમાં સિંધુ સભ્યતાના સ્થળો: રંગપુર (ગુજરાતનું પ્રથમ શોધાયેલ સ્થળ ૧૯૩૧ - એમ.એસ. વત્સ, ડાંગરની ભૂસી); લોથલ (એસ.આર. રાવ ૧૯૫૪ - ભોગાવો નદી કાંઠે, વિશ્વનું પ્રાચીનતમ ડોકયાર્ડ/ધક્કો, મણકાની ફેક્ટરી, યુગલ સમાધિ, ચોખાના પુરાવા, હોકાયંત્ર); ધોળાવીરા / કોટડા ટીંબો (જે.પી. જોશી અને આર.એસ. બિષ્ટ - ખદીર બેટ ભચાઉ કચ્છ, ત્રિસ્તરીય નગરરચના: શાસક ગઢી, ઉપલું નગર, નીચલું નગર; રેઈન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ વરસાદી પાણી સંગ્રહ સિસ્ટમ, ૧૦ અક્ષરોનું સાઈનબોર્ડ, UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ ૨૦૨૧); સુરકોટડા (ઘોડાના અસ્થિ); રોજડી/શ્રીનાથગઢ, લાખાબાવળ, પ્રભાસ પાટણ; નગર આયોજન: ગ્રીડ પદ્ધતિ / ચેસબોર્ડ પેટર્ન, પાકી ઈંટો, ભૂગર્ભ ગટર વ્યવસ્થા, પતન相关 સિદ્ધાંતો ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
વૈદિક કાળ: ઋગ્વેદિક કાળ – સામાજિક, રાજકીય, ધાર્મિક જીવન અને સપ્તસિંધુ
આર્યોનું આગમન (મેક્સ મુલરનો મધ્ય એશિયા સિદ્ધાંત, લોકમાન્ય ટિળકનો આર્ક્ટિક સિદ્ધાંત); ઋગ્વેદ (વિશ્વનો સૌથી પ્રાચીન ગ્રંથ, ૧૦ મંડળ, ૧૦૨૮ સૂક્તો, ત્રીજા મંડળમાં ગાયત્રી મંત્ર - રચયિતા વિશ્વામિત્ર, દસમા મંડળમાં પુરુષસૂક્ત - ચાર વર્ણોનો પ્રથમ ઉલ્લેખ); રાજકીય વ્યવસ્થા: કુલ/કુટુંબ → ગ્રામ (ગ્રામણી) → વિશ (વિશપતિ) → જન (રાજન); સભા અને સમિતિ (પ્રજાપતિની બે પુત્રીઓ), વિદથ (પ્રાચીન જનસભા); દશરાજન યુદ્ધ (પારુષ્ણી/રાવી નદી કાંઠે સુદાસનો વિજય); દેવતાઓ: ઇન્દ્ર (પુરંદર - ૨૫૦ સૂક્તો), અગ્નિ (૨૦૦ સૂક્તો), વરુણ (ઋતસ્ય ગોપા - નૈતિક વ્યવસ્થાના રક્ષક), સોમ; સરસ્વતી (સૌથી પવિત્ર નદી/નદીતમા) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ઉત્તર વૈદિક કાળ – વેદો, ઉપનિષદો, વેદાંગ, ષડદર્શન, મહાકાવ્યો અને વર્ણ વ્યવસ્થા
યજુર્વેદ (યજ્ઞ વિધિઓ અને કર્મકાંડ, ગદ્ય-પદ્ય મિશ્ર), સામવેદ (ભારતીય સંગીતનો જનક), અથર્વવેદ (ઔષધિ, તંત્ર-મંત્ર, જાદુ-ટોણા); બ્રાહ્મણ ગ્રંથો, આરણ્યકો; ઉપનિષદો (કુલ ૧૦૮ - વેદાંત: મુંડકોપનિષદમાંથી 'સત્યમેવ જયતે', કઠોપનિષદમાં યમ-નચિકેતા સંવાદ, છાંદોગ્ય ઉપનિષદમાં સત્યકામ જાબાલ); ૬ વેદાંગ (શિક્ષા, કલ્પ, વ્યાકરણ, નિરુક્ત, છંદ, જ્યોતિષ); ષડદર્શન અને પ્રણેતાઓ: સાંખ્ય (કપિલ મુનિ), યોગ (પતંજલિ), ન્યાય (ગૌતમ), વૈશેષિક (કણાદ), પૂર્વ મીમાંસા (જૈમિની), ઉત્તર મીમાંસા (બાદરાયણ); ૧૬ સંસ્કારો; ૪ આશ્રમો (બ્રહ્મચર્ય, ગૃહસ્થ, વાનપ્રસ્થ, સંન્યાસ); ગોત્ર પ્રથાનો ઉદ્ભવ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
૧૬ મહાજનપદો, ગણરાજ્યો અને મગધ સામ્રાજ્યનો ઉદય (હર્યંક, શિશુનાગ અને નંદ વંશ)
૬ઠી સદી ઈ.પૂ. માં ૧૬ મહાજનપદો (અંગુત્તર નિકાય બૌદ્ધ ગ્રંથ અને ભગવતી સૂત્ર જૈન ગ્રંથમાં ઉલ્લેખ): કાશી, કોસલ, અંગ, મગધ (રાજધાની ગિરિવ્રજ/રાજગૃહ/પાટલીપુત્ર), વજ્જી (ગણરાજ્ય - વૈશાલી), મલ્લ (કુશીનગર), ચેદી, વત્સ (કૌશાંબી), કુરુ (ઇન્દ્રપ્રસ્થ), પાંચાલ, મત્સ્ય (વિરાટનગર), શૂરસેન (મથુરા), અશ્મક (દક્ષિણ ભારતનું એકમાત્ર જનપદ - ગોદાવરી કાંઠે પોતન), અવંતિ (ઉજ્જૈન/મહિષ્મતી), ગાંધાર (તક્ષશિલા), કંબોજ; મગધ સામ્રાજ્યનો ઉદય: હર્યંક વંશ (બિંબિસાર - રાજવૈદ્ય જીવક, અજાતશત્રુ - પિતૃહંતા, પ્રથમ બૌદ્ધ સંગીતિ, ઉદયિન - પાટલીપુત્રની સ્થાપના); શિશુનાગ વંશ (કાલાશોક - બીજી બૌદ્ધ સંગીતિ); નંદ વંશ (મહાપદ્માનંદ - એકરાટ/સર્વક્ષત્રાંતક, ધનનંદ - સિકંદરના સમકાલીન) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
જૈન ધર્મ – ભગવાન મહાવીર સ્વામી, ૨૪ તીર્થંકરો, સિદ્ધાંતો, જૈન સંગીતિઓ અને સાહિત્ય
૨૪ તીર્થંકરો: પહેલા ઋષભદેવ/આદિનાથ (પ્રતીક: આખલો), ૨૩મા પાર્શ્વનાથ (પ્રતીક: સર્પ - ૪ વ્રત: અહિંસા, સત્ય, અસ્તેય, અપરિગ્રહ), ૨૪મા મહાવીર સ્વામી (જન્મ કુંડગ્રામ વૈશાલી ઈ.પૂ. ૫૯૯, જ્ઞાતૃક કુળ, પિતા સિદ્ધાર્થ, માતા ત્રિશલાદેવી, પત્ની યશોદા, પુત્રી પ્રિયદર્શના, ૩૦ વર્ષે ગૃહત્યાગ, ૧૨ વર્ષની કઠોર તપસ્યા બાદ જૃંભિક ગ્રામ ઋજુપાલિકા નદી કાંઠે સાલ વૃક્ષ નીચે કૈવલ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્તિ, ૭૨ વર્ષે પાવાપુરી ખાતે નિર્વાણ ઈ.પૂ. ૫૨૭); પાંચમું વ્રત: બ્રહ્મચર્ય; ત્રિરત્ન: સમ્યક્ દર્શન, સમ્યક્ જ્ઞાન, સમ્યક્ ચારિત્ર્ય; સ્યાદ્વાદ / અનેકાંતવાદ; પંચ મહાવ્રત અને અણુવ્રત; ૨ જૈન સંગીતિઓ: પહેલી પાટલીપુત્ર (ઈ.પૂ. ૩૦૦ - સ્થૂલિભદ્ર, શ્વેતાંબર અને દિગંબર વિભાજન), બીજી વલ્લભી ગુજરાત (ઈ.સ. ૫૧૨ - દેવર્ધિક્ષમાશ્રમણ, આગમ સાહિત્યનું સંકલન); જૈન સાહિત્ય: અર્ધમાગધી પ્રાકૃત ભાષા, ૧૨ અંગ, ૧૨ ઉપાંગ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
બૌદ્ધ ધર્મ – ગૌતમ બુદ્ધનું જીવન, ચાર આર્ય સત્ય, અષ્ટાંગિક માર્ગ અને ૪ બૌદ્ધ સંગીતિઓ
ગૌતમ બુદ્ધ (શાક્યમુનિ / એશિયાનો જ્યોતિપુંજ Light of Asia): જન્મ લુમ્બિની કપિલવસ્તુ ઈ.પૂ. ૫૬૩, શાક્ય ક્ષત્રિય, પિતા શુદ્ધોધન, માતા માયાદેવી, પાલક માતા ગૌતમી, પત્ની યશોધરા, પુત્ર રાહુલ; ૪ દ્રશ્યો (વૃદ્ધ, રોગી, શબ, સંન્યાસી); ૨૯ વર્ષે ગૃહત્યાગ (મહાભિનિષ્ક્રમણ - ઘોડો કંથક, સારથિ ચન્ના); ૩૫ વર્ષે બોધગયા નિરંજના નદી કાંઠે પીપળાના વૃક્ષ નીચે બોધિ/જ્ઞાન પ્રાપ્તિ; પ્રથમ ઉપદેશ સારનાથ ઋષિપત્તન (ધર્મચક્ર પ્રવર્તન); મહાપરિનિર્વાણ કુશીનગર ૮૦ વર્ષે ઈ.પૂ. ૪૮૩; સિદ્ધાંતો: ચાર આર્ય સત્ય, અષ્ટાંગિક માર્ગ, પ્રતીત્યસમુત્પાદ (કારણ-કાર્ય નિયમ), અનિશ્વરવાદ, અનાત્મવાદ; ત્રિરત્ન: બુદ્ધ, ધમ્મ, સંઘ; ત્રિપિટક: સુત્ત પિટક (બુદ્ધના ઉપદેશો - આનંદ), વિનય પિટક (નિયમો - ઉપાલી), અભિધમ્મ પિટક (તત્વજ્ઞાન); ૪ બૌદ્ધ સંગીતિઓ: પહેલી રાજગૃહ ૪૮૩ ઈ.પૂ. (અજાતશત્રુ - મહાકશ્યપ), બીજી વૈશાલી ૩૮૩ ઈ.પૂ. (કાલાશોક - સાબકમીર), ત્રીજી પાટલીપુત્ર ૨૫૦ ઈ.પૂ. (અશોક - મોગ્ગલિપુત્ત તિસ્સ), ચોથી કુંડલવન કાશ્મીર ૭૨ ઈ.સ. (કનિષ્ક - વસુમિત્ર/અશ્વઘોષ, હીનયાન અને મહાયાન વિભાજન) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
મૌર્ય સામ્રાજ્ય: ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય, ચાણક્યનું અર્થશાસ્ત્ર, બિંદુસાર અને મેગસ્થનીઝ
સ્થાપના ઈ.પૂ. ૩૨૨ (ધનનંદને હરાવી ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય ગાદી પર); ચાણક્ય / કૌટિલ્ય / વિષ્ણુગુપ્ત (તક્ષશિલાના આચાર્ય, 'અર્થશાસ્ત્ર' - ૧૫ અધિકરણ, ૧૮૦ પ્રકરણ, સપ્તાંગ સિદ્ધાંત: સ્વામી, અમાત્ય, જનપદ, દુર્ગ, કોષ, દંડ, મિત્ર); સેલ્યુકસ નિકેટર સાથે યુદ્ધ (ઈ.પૂ. ૩૦૫ - હેલેના સાથે લગ્ન, એરિયા, એરાકોસિયા, ગ્રેડ્રોસિયા, પેરોપેમિસદાઈ પ્રદેશો મળ્યા, ૫૦૦ હાથી ભેટ); મેગસ્થનીઝ (પ્રથમ વિદેશી રાજદૂત, ગ્રંથ 'ઇન્ડિકા' - પાટલીપુત્ર નગર વહીવટ, ૭ જાતિઓનો ઉલ્લેખ); ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યનો ગુજરાત સંબંધ: પુષ્યગુપ્ત વૈશ્ય દ્વારા સુદર્શન તળાવનું નિર્માણ (જૂનાગઢ ગિરનાર); અંતિમ સમય: જૈન મુનિ ભદ્રબાહુ સાથે શ્રવણબેલગોલા કર્ણાટક ગમન અને સંલેખના/સંથારા દ્વારા દેહત્યાગ ઈ.પૂ. ૨૯૮; બિંદુસાર (અમિત્રઘાત / અમિત્રોચેટ્સ, આજીવક સંપ્રદાયના અનુયાયી, સીરિયાના રાજા એન્ટિઓકસ પાસેથી મીઠી મદિરા, સૂકા અંજીર અને દાર્શનિકની માંગણી) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
સમ્રાટ અશોક (દેવાનામ્પિય પિયદસ્સી) – કલિંગ યુદ્ધ, ધમ્મ નીતિ અને શિલાલેખો
અશોકનો રાજ્યાભિષેક ઈ.પૂ. ૨૬૯; કલિંગ યુદ્ધ ઈ.પૂ. ૨૬૧ (રાજ્યાભિષેકના આઠમા વર્ષે - ૧૩મા મુખ્ય શિલાલેખમાં વિગતવાર વર્ણન, ૧ લાખ મૃત્યુ, ૧.૫ લાખ બંદી, હૃદય પરિવર્તન - ભેરિઘોષ બદલે ધમ્મઘોષ); ઉપગુપ્ત દ્વારા બૌદ્ધ ધર્મની દીક્ષા; બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર (પુત્ર મહેન્દ્ર અને પુત્રી સંઘમિત્રાને શ્રીલંકા મોકલ્યા); શિલાલેખોની શોધ ૧૭૫૦ (ટિફેન્થેલર) અને ઉકેલ ૧૮૩૭ (જેમ્સ પ્રિન્સેપ); ૧૪ મુખ્ય શિલાલેખો (પહેલો પશુબલિ નિષેધ, બીજો માનવ/પશુ ચિકિત્સા, તેરમો કલિંગ યુદ્ધ); લિપિઓ: બ્રાહ્મી (ભારતમાં), ખરોષ્ઠી (શાહબાઝગઢી, માનસેહરા - જમણેથી ડાબે), આરામાઈક અને ગ્રીક (અફઘાનિસ્તાન શાર-એ-કુના); ગુજરાતમાં જૂનાગઢ ગિરનાર તળેટી ખાતે અશોકનો શિલાલેખ (બ્રાહ્મી લિપિ, પ્રાકૃત ભાષા); સ્તંભલેખો (સારનાથ સિંહસ્તંભ - ભારતનું રાષ્ટ્રીય ચિહ્ન, સાંચી સ્તૂપ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
મૌર્યકાલીન વહીવટી તંત્ર, અર્થતંત્ર, સમાજ, કળા અને મૌર્ય સામ્રાજ્યનું પતન
કેન્દ્રીય વહીવટ: રાજા સર્વોચ્ચ, મંત્રીપરિષદ, ૧૮ તીર્થ (મંત્રી, પુરોહિત, સેનાપતિ, યુવરાજ, સમાહર્તા - મહેસૂલ સંગ્રાહક, સન્નિધાતા - તિજોરી વડા), ૨૭ અધ્યક્ષ (સીતાધ્યક્ષ - કૃષિ, પણ્યાધ્યક્ષ - વેપાર, લક્ષણાધ્યક્ષ - ટંકશાળ); પ્રાંતીય વહીવટ (૫ પ્રાંતો: ઉત્તરાપથ, દક્ષિણાપથ, અવંતિ, પ્રાચી, કલિંગ - કુમાર/આર્યપુત્ર); ગુપ્તચર વ્યવસ્થા (ગૂઢપુરુષ: સંસ્થા - સ્થાયી, સંચારા - ભ્રમણશીલ); ન્યાય વ્યવસ્થા (ધર્મસ્થિય - દીવાની, કંટકશોધન - ફોજદારી); મૌર્ય કળા: એકાશ્મ સ્તંભો (Monolithic pillars), પોલિશિંગ પદ્ધતિ, બારાબાર ગુફાઓ (બિહાર - અશોક અને દશરથ દ્વારા આજીવકોને દાન); અંતિમ મૌર્ય શાસક બૃહદ્રથની તેના સેનાપતિ પુષ્યમિત્ર શૂંગ દ્વારા હત્યા ઈ.પૂ. ૧૮૫ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
મૌર્યોત્તર કાળ: શૂંગ વંશ, કણ્વ વંશ, ચેદી વંશ અને સાતવાહન સામ્રાજ્ય
શૂંગ વંશ (પુષ્યમિત્ર શૂંગ ઈ.પૂ. ૧૮૫ - ૨ અશ્વમેધ યજ્ઞ, પતંજલિ મુખ્ય પુરોહિત જેમણે મહાભાષ્ય રચ્યું, સાંચી સ્તૂપની રેલિંગનું પુનર્નિર્માણ, અગ્નિમિત્ર - કાલિદાસનું 'માલવિકાગ્નિમિત્રમ્'); કણ્વ વંશ (વાસુદેવ કણ્વ); ચેદી વંશ (ઓડિશા - રાજા ખારવેલ, હાથીગુમ્ફા શિલાલેખ - જૈન ધર્મી, ભારતવર્ષ શબ્દનો પ્રથમ ઉલ્લેખ); સાતવાહન વંશ / આંધ્ર ભૃત્ય (સ્થાપક સિમુક, પ્રતિષ્ઠાન/પૈઠણ મહારાષ્ટ્ર રાજધાની, ગૌતમીપુત્ર સાતકર્ણી - તેવીસમો શાસક, નાસિક પ્રશસ્તિ, ત્રિસમુદ્રતોયપીતવાહન, શક શાસક નહપાનનો પરાજય; વશિષ્ઠીપુત્ર પુલુમાવી, યજ્ઞશ્રી સાતકર્ણી - જહાજના ચિહ્નવાળા સિક્કા; શીશા (Lead) ના સિક્કા ચલાવનાર પ્રથમ વંશ, બ્રાહ્મણોને જમીન દાન આપવાની પ્રથા શરૂ કરનાર પ્રથમ વંશ, માતૃપ્રધાન નામકરણ પદ્ધતિ, અમરાવતી કળા શૈલી) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
વિદેશી આક્રમણો: ઇન્ડો-ગ્રીક, પહલવ, શક ક્ષત્રપ (રુદ્રદામા) અને કુષાણ સામ્રાજ્ય (કનિષ્ક)
ઇન્ડો-ગ્રીક / હિન્દ-યવન: ભારતમાં સોનાના સિક્કા સૌપ્રથમ શરૂ કરનાર, મિનાન્ડર / મિલિન્દ (બૌદ્ધ ભિક્ષુ નાગસેન સાથે સંવાદ - 'મિલિન્દપન્હો' પાલી ગ્રંથ); શક ક્ષત્રપ (સિથિયન્સ): ૫ શાખાઓ (ઉજ્જૈન અને સૌરાષ્ટ્ર શાખા: કાર્દમક વંશ - રુદ્રદામા પહેલો ઈ.સ. ૧૩૦-૧૫૦, જૂનાગઢ સંસ્કૃત શિલાલેખ ૧૫૦ ઈ.સ. - વિશુદ્ધ સંસ્કૃતમાં પ્રથમ મોટો શિલાલેખ, સુદર્શન તળાવનું સમારકામ પોતાના ખર્ચે સુવિશાખ દ્વારા કરાવ્યું); કુષાણ વંશ (યુએચી જાતિ, સ્થાપક કુજુલ કડફિસીસ, વિમ કડફિસીસ - શિવ ઉપાસક સોનાના સિક્કા); કનિષ્ક પહેલો (સર્વોચ્ચ શાસક, ૭૮ ઈ.સ. માં શક સંવતની શરૂઆત - ભારત સરકારનું સત્તાવાર કેલેન્ડર, પુરુષપુર/પેશાવર અને મથુરા રાજધાની, ચોથી બૌદ્ધ સંગીતિ, સિલ્ક રૂટ / રેશમ માર્ગ પર નિયંત્રણ, વિદ્વાનો: અશ્વઘોષ - 'બુદ્ધચરિત', નાગાર્જુન - ભારતના આઈન્સ્ટાઈન/માધ્યમિક સૂત્ર/સાપેક્ષતાવાદ, ચરક - 'ચરકસંહિતા', વસુમિત્ર); ગાંધાર કળા (ગ્રીકો-રોમન બૌદ્ધ કળા) અને મથુરા કળા (લાલ રેતીયા પથ્થર) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ગુપ્ત સામ્રાજ્ય (સુવર્ણ યુગ): ચંદ્રગુપ્ત પહેલો, સમુદ્રગુપ્ત અને ચંદ્રગુપ્ત બીજો 'વિક્રમાદિત્ય'
સ્થાપના: શ્રીગુપ્ત (ઈ.સ. ૨૭૫), ઘટોત્કચ; ચંદ્રગુપ્ત પહેલો (૩૧૯-૩૨૦ ઈ.સ. ગુપ્ત સંવતની શરૂઆત, મહારાજાધિરાજ બિરુદ, લિચ્છવી રાજકુમારી કુમારદેવી સાથે લગ્ન); સમુદ્રગુપ્ત (૩૩૫-૩૭૫ ઈ.સ. - ભારતનો નેપોલિયન / વી.એ. સ્મિથ, અશ્વમેધ પરાક્રમ, કવિરાજ, સિક્કાઓ પર વીણા વગાડતી મુદ્રા, પ્રયાગ પ્રશસ્તિ / અલ્હાબાદ સ્તંભલેખ - દરબારી કવિ હરિષેણ દ્વારા રચિત, ઉત્તરાપથના ૯ અને દક્ષિણાપથના ૧૨ રાજાઓ પર વિજય - ગ્રહણ-મોક્ષાનુગ્રહ નીતિ); રામગુપ્ત; ચંદ્રગુપ્ત બીજો 'વિક્રમાદિત્ય' (૩૭૫-૪૧૫ ઈ.સ. - શકારો પર વિજય મેળવી 'શકારી' અને 'વિક્રમાદિત્ય' બિરુદ ધારણ કર્યું, ચાંદીના સિક્કા શરૂ કરનાર પ્રથમ ગુપ્ત શાસક, ઉદયગિરી શિલાલેખ, મેહરોલી લોહસ્તંભ, ફાહિયાનની ભારત યાત્રા ૩૯૯-૪૧૪ ઈ.સ., નવરત્નો: કાલિદાસ, ધન્વંતરિ, ક્ષપણક, શંકુ, વૈતાલભટ્ટ, ઘટકર્પર, વરાહમિહિર, વરરુચિ, અમરસિંહ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ગુપ્તકાલીન શાસકો (કુમારગુપ્ત, સ્કંદગુપ્ત), વહીવટ, કળા, સ્થાપત્ય અને વિજ્ઞાન
કુમારગુપ્ત પહેલો (મહેન્દ્રાડિત્ય - ૪૧૫-૪૫૫ ઈ.સ., નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલયના સ્થાપક, મયૂર શૈલીના સિક્કા); સ્કંદગુપ્ત (૪૫૫-૪૬૭ ઈ.સ. - હૂણ આક્રમણકારોને પરાજિત કર્યા, ભિતરી સ્તંભલેખ, જૂનાગઢ શિલાલેખ - પર્ણદત્ત અને ચક્રપાલિત દ્વારા સુદર્શન તળાવનું પુનઃ સમારકામ અને વિષ્ણુ મંદિર નિર્માણ); અંતિમ શાસક વિષ્ણુગુપ્ત; ગુપ્તકાલીન કળા અને વિજ્ઞાન: અજંતાની ગુફાઓ (૧૬, ૧૭, ૧૯ ગુપ્તકાલીન), બાગની ગુફાઓ (મધ્યપ્રદેશ), દશાવતાર મંદિર દેવગઢ (ઝાાંસી - પ્રથમ શિખરબદ્ધ મંદિર); આર્યભટ્ટ ('આર્યભટ્ટિયમ', 'સૂર્યસિદ્ધાંત' - શૂન્ય અને દશાંશ પદ્ધતિ, પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ફરે છે), વરાહમિહિર ('બૃહત્સંહિતા', 'પંચસિદ્ધાંતિકા'), બ્રહ્મગુપ્ત (ગુરુત્વાકર્ષણના નિયમો), વાગ્ભટ્ટ ('અષ્ટાંગહૃદય'); કાલિદાસના ગ્રંથો ('અભિજ્ઞાન શાકુંતલમ્', 'મેઘદૂતમ્', 'રઘુવંશમ્', 'કુમારસંભવમ્', 'ઋતુસંહારમ્'); વિશાખદત્ત ('મુદ્રારક્ષસ', 'દેવીચંદ્રગુપ્તમ્'), શૂદ્રક ('મૃચ્છકટિકમ્'), વિષ્ણુ શર્મા ('પંચતંત્ર') ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
વર્ધન સામ્રાજ્ય: સમ્રાટ હર્ષવર્ધન (૬૦૬–૬૪૭ ઈ.સ.) અને હ્યુ-એન-ત્સાંગની યાત્રા
પુષ્યભૂતિ વંશ / વર્ધન વંશ (થાણેશ્વર હરિયાણા - પ્રભાકરવર્ધન, રાજ્યવર્ધન, હર્ષવર્ધન અને રાજ્યશ્રી); હર્ષવર્ધન / શિલાદિત્ય (૬૦૬-૬૪૭ ઈ.સ. - રાજધાની કનૌજ ખસેડી, ઉત્તર ભારતનો છેલ્લો હિન્દુ સમ્રાટ/સકલોત્તરાપથનાથ); નર્મદાનું યુદ્ધ (૬૧૮ ઈ.સ. - વાતાપીના ચાલુક્ય રાજા પુલકેશી બીજા સામે પરાજય - ઐહોલ પ્રશસ્તિ રવિકીર્તિ રચિત); હર્ષની સાહિત્યિક રચનાઓ: 'રત્નાવલી', 'પ્રિયદર્શિકા', 'નાગાનંદ'; દરબારી કવિ બાણભટ્ટ ('હર્ષચરિત', 'કાદંબરી' - વિશ્વની પ્રથમ નવલકથા), મયૂર ભટ્ટ ('સૂર્યશતક'); ચીની યાત્રી હ્યુ-એન-ત્સાંગ / ઝુઆનઝાંગ (યાત્રીઓનો રાજકુમાર / નીતિનો પંડિત - ૬૨૯-૬૪૫ ઈ.સ. ભારત ભ્રમણ, ગ્રંથ 'સી-યુ-કી', નાલંદામાં આચાર્ય શીલભદ્ર પાસે અભ્યાસ, વલ્લભીની મુલાકાત ધ્રુવસેન બીજાના સમયમાં); કનૌજ ધર્મસભા અને પ્રયાગની મહામોક્ષ પરિષદ (દર ૫ વર્ષે દાન) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
દક્ષિણ ભારતના પ્રાચીન રાજવંશો – સંગમ યુગ (ચેરા, ચોલા અને પાંડ્યા)
સંગમ કાળ (ઈ.પૂ. ૩૦૦ થી ઈ.સ. ૩૦૦ - તમિલ વિદ્વાનોની પરિષદ સંગમ): ૩ સંગમો (પહેલી મદુરાઈ - અગસ્ત્ય ઋષિ, બીજી કપાટપુરમ - તોલકાપ્પિયર, ત્રીજી ઉત્તરી મદુરાઈ - નક્કિરર); તમિલ સાહિત્ય: 'તોલકાપ્પિયમ' (પ્રાચીનતમ તમિલ વ્યાકરણ ગ્રંથ), 'તિરુકુરલ' (તમિલ ભૂમિનું બાઇબલ - તિરુવલ્લુવર), મહાકાવ્યો: 'શિલપ્પદિકારમ' (ઇલંગો અડિગલ - કોવલન અને કણ્ણગી), 'મણિમેખલાઈ' (સીતલાઈ સત્તનાર); રાજવંશો: ચેરા (કેરળ - પ્રતીક: ધનુષ, શાસક સેનગુટ્ટુવન - પત્તિની/કણ્ણગી પૂજા શરૂ કરી), ચોલા (કોરોમંડલ - પ્રતીક: વાઘ, કરિકાલ - કાવેરીપટ્ટનમ/પુહાર નગર વસાવ્યું), પાંડ્યા (મદુરાઈ - પ્રતીક: માછલી, નેદુનચેલિયન, મોતી માટે પ્રખ્યાત, મેગસ્થનીઝે હેરાક્લીઝની પુત્રી શાસક હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
પલ્લવ વંશ, વાતાપીના ચાલુક્ય અને રાષ્ટ્રકૂટ સામ્રાજ્ય (સ્થાપત્ય અને યુદ્ધો)
પલ્લવ વંશ (કાંચીપુરમ તમિલનાડુ - સ્થાપક સિંહવિષ્ણુ, મહેન્દ્રવર્મન પહેલો - 'મત્તવિલાસ પ્રહસન', નરસિંહવર્મન પહેલો 'વાતાપીકોંડ' - પુલકેશી બીજાને હરાવી વાતાપી જીત્યું, મહાબલીપુરમના રથ મંદિરો / સપ્ત પેગોડાનું નિર્માણ; નરસિંહવર્મન બીજો - કાંચીનું કૈલાશનાથ મંદિર અને મહાબલીપુરમનું શોર મંદિર); વાતાપીના ચાલુક્ય (પુલકેશી પહેલો, પુલકેશી બીજો - ઐહોલ શિલાલેખ); રાષ્ટ્રકૂટ વંશ (દક્ષિણ ભારત - સ્થાપક દંતિદુર્ગ ૭૫૩ ઈ.સ., માન્યખેટ રાજધાની, કૃષ્ણ પહેલો - ઇલોરાનું અદ્ભુત કૈલાશ ગુફા મંદિર એક જ ખડકમાંથી કોતરાવ્યું, અમોઘવર્ષ પહેલો - જૈન ધર્મી, કન્નડ ગ્રંથ 'કવિરાજમાર્ગ' રચ્યો, ઇન્દ્ર ત્રીજો, કૃષ્ણ ત્રીજો - તક્કોલમનું યુદ્ધ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ચોલ સામ્રાજ્ય (સુવર્ણ કાળ): રાજરાજ પહેલો, રાજેન્દ્ર પહેલો, સ્થાનિક સ્વરાજ્ય અને નૌકાદળ
સ્થાપના: વિજયાલય (૮૫૦ ઈ.સ. તાંજોર/તંજાવુર રાજધાની); રાજરાજ પહેલો (૯૮૫-૧૦૧૪ ઈ.સ. - શ્રીલંકાના ઉત્તર ભાગ પર વિજય, તાંજોર ખાતે ૧૦૧૦ ઈ.સ. માં ભવ્ય બૃહદેશ્વર / રાજરાજેશ્વર શિવ મંદિરનું નિર્માણ - દ્રવિડ શૈલીનું શિખર); રાજેન્દ્ર પહેલો (૧૦૧૪-૧૦૪૪ ઈ.સ. - સમગ્ર શ્રીલંકા પર વિજય, ગંગા નદી સુધી વિજય કૂચ કરી 'ગંગાઈકોંડ ચોલ' બિરુદ ધારણ કર્યું અને ગંગાઈકોંડ ચોલપુરમ નવી રાજધાની વસાવી, શ્રીવિજય/દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા પર નૌકાદળ વિજય, બંગાળની ખાડીને 'ચોલ તળાવ' બનાવી દીધું); ચોલ વહીવટ: ગ્રામીણ સ્વાયત્તતા / સ્થાનિક સ્વરાજ્ય (ઉત્તરમેરૂર શિલાલેખ - પરાંતક પહેલો: કુડાવોલાઈ/ચિઠ્ઠી પદ્ધતિથી ગ્રામ પંચાયત સમિતિઓ વરિયમની ચૂંટણી); નટરાજની કાંસાની મૂર્તિઓ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
પૂર્વ મધ્યકાલીન રાજપૂત રાજવંશો (પ્રતિહાર, પરમાર, ચંદેલ, ચૌહાણ અને ગહડવાલ)
ત્રિપક્ષીય સંઘર્ષ (Tripartite Struggle - કનૌજ પર નિયંત્રણ માટે ૨૦૦ વર્ષ ચાલ્યો: ગુર્જર પ્રતિહાર, રાષ્ટ્રકૂટ અને પાલ વંશ વચ્ચે - અંતે ગુર્જર પ્રતિહારોનો વિજય); ગુર્જર પ્રતિહાર વંશ (નાગભટ્ટ પહેલો, મિહિર ભોજ - આદિવરાહ બિરુદ, મહેન્દ્રપાલ - રાજશેખર દરબારી કવિ: 'કાવ્યમીમાંસા', 'કર્પૂરમંજરી'); પરમાર વંશ (માળવા - ઉપેન્દ્ર/કૃષ્ણરાજ, રાજા ભોજ - ધારાનગરી, સરસ્વતી મંદિર/ભોજશાળા, ગ્રંથો: 'સમરાંગણ સૂત્રધાર', 'સિદ્ધાંત સંગ્રહ', ભોપાલનું મોટું તળાવ); ચંદેલ વંશ (બુંદેલખંડ/જેજાકભુક્તિ - ખજુરાહોના મંદિરો: કંદરિયા મહાદેવ મંદિર, યશોવર્મન, ધંગદેવ); પાલ વંશ (બંગાળ - ગોપાલ પહેલો, ધર્મપાલ - વિક્રમશિલા વિશ્વવિદ્યાલયના સ્થાપક); સેન વંશ (જયદેવ - 'ગીત ગોવિંદ'); ચૌહાણ વંશ (અજમેર - અજયરાજ, પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ ત્રીજો / રાય પિથોરા, ચંદબરદાઈ - 'પૃથ્વીરાજ રાસો', તરાઈનનું પહેલું યુદ્ધ ૧૧૯૧ વિજય, તરાઈનનું બીજું યુદ્ધ ૧૧૯૨ મોહમ્મદ ઘોરી સામે પરાજય) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ભારતમાં પ્રારંભિક મુસ્લિમ આક્રમણો – મોહમ્મદ બિન કાસિમ, મહમૂદ ગઝનવી અને મોહમ્મદ ઘોરી
અરબ આક્રમણ: મોહમ્મદ બિન કાસિમ (૭૧૨ ઈ.સ. સિંધના રાજા દાહિર સામે વિજય - રાવરનું યુદ્ધ, ભારતમાં સૌપ્રથમ 'જઝિયા કર' લાદનાર, પંચતંત્ર અને બ્રહ્મસિદ્ધાંતનું અરબી અનુવાદ, ખજૂરની ખેતી અને ઊંટ પાલન); તુર્ક આક્રમણ: સુબુક્તગીન; મહમૂદ ગઝનવી (૧૦૦૦ થી ૧૦૨૭ ઈ.સ. વચ્ચે ૧૭ આક્રમણો: ૧૦૨૫-૧૦૨૬ સોમનાથ મંદિર આક્રમણ - ગુજરાતના શાસક ભીમદેવ પહેલો સોલંકી, અંતિમ આક્રમણ ૧૦૨૭ જાટો સામે; વિદ્વાનો: અલ-બરુની - 'કિતાબ-ઉલ-હિન્દ/તહેકીક-એ-હિન્દ', ફિરદોસી - 'શાહનામા', ઉત્બી - 'કિતાબ-ઉલ-યમિની', ફારૂખી); શિહાબુદ્દીન મોહમ્મદ ઘોરી (૧૧૭૫ મુલ્તાન, ૧૧૭૮ ગુજરાત પાટણ આક્રમણ - નાયકીદેવી સામે કાસહ્રદના યુદ્ધમાં કારમો પરાજય; ૧૧૯૧ તરાઈન પહેલું યુદ્ધ પરાજય, ૧૧૯૨ તરાઈન બીજું યુદ્ધ પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ સામે વિજય, ૧૧૯૪ ચંદાવરનું યુદ્ધ જયચંદ સામે વિજય, સિક્કાઓ પર માતા લક્ષ્મીનું ચિત્ર અંકિત કરાવનાર) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
દિલ્હી સલ્તનત: ગુલામ વંશ / મામલુક વંશ (૧૨૦૬–૧૨૯૦) – ઐબક, ઇલ્તુત્મિશ, રઝિયા અને બલબન
કુતુબુદ્દીન ઐબક (૧૨૦૬-૧૨૧૦ - લાહોર રાજધાની, 'લાખબક્ષ' બિરુદ, કુવ્વત-ઉલ-ઇસ્લામ મસ્જિદ દિલ્હી, અઢાઈ દિન કા ઝોંપડા અજમેર, કુતુબ મિનારનું બાંધકામ શરૂ - ખ્વાજા કુતુબુદ્દીન બખ્તિયાર કાકીની યાદમાં, ચોગાન/પોલો રમતા ઘોડા પરથી પડી જવાથી મૃત્યુ); શમ્સુદ્દીન ઇલ્તુત્મિશ (૧૨૧૧-૧૨૩૬ - સલ્તનતનો વાસ્તવિક સંસ્થાપક, રાજધાની દિલ્હી ખસેડી, ચાલીસા દળ / તુર્ક-એ-ચિહલગાનીની સ્થાપના, ઇક્તા પ્રથા શરૂ કરી, ચાંદીનો ટંકા અને તાંબાનું જીતલ સિક્કા શરૂ કર્યા, કુતુબ મિનાર પૂર્ણ કરાવ્યો, ચંગીઝ ખાનના આક્રમણથી બચાવ્યો); રઝિયા સુલતાના (૧૨૩૬-૧૨૪૦ - દિલ્હીની પ્રથમ અને એકમાત્ર મુસ્લિમ મહિલા શાસક, કૂબા/કોટ અને કુલાહ/ટોપી પહેરી દરબારમાં બેસતી, યાકુતને અમીર-એ-આખુર બનાવ્યો, અલ્તુનિયા સાથે લગ્ન, કૈથલ હરિયાણા ખાતે હત્યા); ગિયાસુદ્દીન બલબન (૧૨૬૬-૧૨૮૬ - ચાલીસા દળ નાબૂદ કર્યું, રાજત્વનો દૈવી સિદ્ધાંત 'નિયાબત-એ-ખુદાઈ' અને 'ઝિલ્લ-એ-ઇલાહી', રક્ત અને લોહ નીતિ Blood & Iron Policy, સિજદા અને પાઇબોસ પ્રથા, પારસી નવરોઝ તહેવાર શરૂ કર્યો, દીવાન-એ-અર્ઝ લશ્કરી ખાતું) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
દિલ્હી સલ્તનત: ખિલજી વંશ (૧૨૯૦–૧૩૨૦) – અલાઉદ્દીન ખિલજી, બજાર નિયંત્રણ અને દક્ષિણ વિજય
જલાલુદ્દીન ફિરોઝ ખિલજી (૧૨૯૦-૧૨૯૬ - ઉદાર નીતિ, કડા-માણેકપુર ખાતે ભત્રીજા/જમાઈ અલાઉદ્દીન દ્વારા હત્યા); અલાઉદ્દીન ખિલજી (૧૨૯૬-૧૩૧૬ - મૂળ નામ અલી ગુરશસ્પ, 'સિકંદર-એ-સાની' / બીજો સિકંદર બિરુદ, સામ્રાજ્યવાદી નીતિ); ઉત્તર ભારત વિજય: ગુજરાત વિજય ૧૨૯૯ (ઉલુઘ ખાન અને નુસરત ખાન - કર્ણદેવ વાઘેલા પરાજિત, ખંભાતમાંથી ગુલામ મલિક કાફૂર ૧૦૦૦ દિનારમાં ખરીદાયો - હજાર દિનારી), રણથંભોર ૧૩૦૧ (રાણા હમીરદેવ), ચિત્તોડ ૧૩૦૩ (રાણા રતનસિંહ અને રાણી પદ્મિની - મલિક મોહમ્મદ જાયસી રચિત 'પદ્માવત'), માળવા ૧૩૦૫; દક્ષિણ ભારત વિજય (સેનાપતિ મલિક કાફૂર: દેવગિરી - રામચંદ્રદેવ, વારંગલ - પ્રતાપ રુદ્રદેવ જેમણે કોહિનૂર હીરો આપ્યો, દ્વારસમુદ્ર - વીર બલ્લાલ ત્રીજો, પાંડ્યા - મન્નાર); સુધારાઓ: સૈન્યમાં સૈનિકોનો ચહેરો/હુલીયા અને ઘોડા ડાગવાની પ્રથા, રોકડ પગાર, બજાર નિયંત્રણ / ભાવ નિયંત્રણ પ્રથા (શાહના-એ-મંડી, દીવાન-એ-રિયાસત, સરાઈ-એ-અદલ, મુનહિયાન/ગુપ્તચર); જમીન મહેસૂલ પેદાશના ૫૦% (ખરાજ), ચરાઈ કર અને ઘરી/ઘર કર; સ્થાપત્ય: અલાઈ દરવાજા (ઘોડાની નાળ જેવો કમાન), સીરી કિલ્લો, હજાર સિતૂન મહેલ, જમાત ખાના મસ્જિદ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
દિલ્હી સલ્તનત: તુઘલક વંશ (૧૩૨૦–૧૪૧૪) – ગિયાસુદ્દીન, મોહમ્મદ બિન તુઘલક અને ફિરોઝશાહ
ગિયાસુદ્દીન તુઘલક (૧૩૨૦-૧૩૨૫ - તુઘલકાબાદ નગર વસાવ્યું, નહેરો ખોદાવનાર પ્રથમ સુલતાન, હઝરત નિઝામુદ્દીન ઓલિયા સાથે વિવાદ - 'હુનૂઝ દિલ્હી દુર અસ્ત' દિલ્હી હજુ દૂર છે); મોહમ્મદ બિન તુઘલક / MBT (૧૩૨૫-૧૩૫૧ - મૂળ નામ જૂના ખાન, સૌથી વિદ્વાન પરંતુ અસફળ સુલતાન / સ્વપ્નદ્રષ્ટા, લહેરી શાસક); MBT ની ૫ નિષ્ફળ યોજનાઓ: ૧. દોઆબ ક્ષેત્રમાં કર વધારો (દુષ્કાળ વખતે), ૨. રાજધાની પરિવર્તન (દિલ્હીથી દેવગિરી/દૌલતાબાદ ૧૩૨૭ અને પુનઃ દિલ્હી), ૩. સાંકેતિક ચલણ (તાંબા/પીત્તળના સિક્કા - ઘેર ઘેર ટંકશાળ), ૪. ખુરાસાન આક્રમણ અભિયાન, ૫. કરાચિલ પર્વતીય અભિયાન; કૃષિ વિભાગ 'દીવાન-એ-અમીર-એ-કોહી' સ્થાપ્યો; મોરોક્કોનો યાત્રી ઇબ્ન બતૂતા (૧૩૩૩ માં આગમન, ૮ વર્ષ દિલ્હીનો કાઝી, ગ્રંથ 'રેહલા/સફરનામા'); ફિરોઝશાહ તુઘલક (૧૩૫૧-૧૩૮૮ - કલ્યાણકારી નિરંકુશ શાસક, ૨૪ કષ્ટદાયક કર રદ કરી માત્ર ૪ કુરાન માન્ય કર રાખ્યા: ખરાજ, ખમ્સ, જઝિયા, ઝકાત; બ્રાહ્મણો પર જઝિયા લાદનાર પ્રથમ સુલતાન; સિંચાઈ કર 'હક-એ-શર્બ'; નહેરોનું વિશાળ નેટવર્ક; નવા નગરો વસાવ્યા: હિસાર, ફિરોઝાબાદ, જોનપુર, ફિરોઝપુર, ફતેહાબાદ; ગુલામો માટે 'દીવાન-એ-બંદગાન', દાન માટે 'દીવાન-એ-ખૈરાત', સરકારી હોસ્પિટલ 'દાર-ઉલ-શિફા'); તૈમૂર લંગનું ભારત આક્રમણ (૧૩૯૮ - નસીરુદ્દીન મહમૂદ તુઘલકના સમયમાં) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
દિલ્હી સલ્તનત: સૈયદ અને લોદી વંશ (૧૪૧૪–૧૫૨૬) તથા સલ્તનતકાલીન વહીવટ અને સાહિત્ય
સૈયદ વંશ (૧૪૧૪-૧૪૫૧ - સ્થાપક ખિઝ્ર ખાન - 'રય્યત-એ-આલા' બિરુદ, મુબારક શાહ - યાહિયા બિન અહમદ સરહિંદી રચિત 'તારીખ-એ-મુબારકશાહી', આલમ શાહ); લોદી વંશ (૧૪૫૧-૧૫૨૬ - પ્રથમ અફઘાન સામ્રાજ્ય): બહલોલ લોદી (સ્થાપક, બહલોલી સિક્કા), સિકંદર લોદી (૧૪૮૯-૧૫૧૭ - સર્વશ્રેષ્ઠ શાસક, ૧૫૦૪ માં આગ્રા નગરની સ્થાપના કરી ૧૫૦૬ માં રાજધાની બનાવી, જમીન માપણી માટે 'ગઝ-એ-સિકંદરી', ફારસીમાં 'ગુલરુખી' ઉપનામથી કવિતાઓ લખતો); ઇબ્રાહીમ લોદી (૧૫૧૭-૧૫૨૬ - અંતિમ સુલતાન, પાણીપતનું પ્રથમ યુદ્ધ ૨૧ એપ્રિલ ૧૫૨૬ બાબર સામે હાર્યો અને યુદ્ધભૂમિમાં માર્યો જનાર દિલ્હીનો એકમાત્ર સુલતાન); સલ્તનતકાલીન વહીવટ: વઝીર (વડાપ્રધાન/નાણામંત્રી), આરિઝ-એ-મમાલિક (સૈન્ય વડા), દીવાન-એ-ઇન્શા (પત્રવ્યવહાર), દીવાન-એ-રસાલત (વિદેશ બાબતો/ધાર્મિક); સાહિત્યકારો: અમીર ખુશરો (તોતા-એ-હિન્દ / હિન્દનો પોપટ - સિતાર અને તબલાના જનક, ખયાલ ગાયકી, કવ્વાલી, ગ્રંથો: 'ખઝાઇન-ઉલ-ફુતૂહ', 'તુઘલકનામા', 'આશિકા'), ઝિયાઉદ્દીન બરની ('તારીખ-એ-ફિરોઝશાહી', 'ફતવા-એ-જહાંસદારી'), મિનહાજ-ઉસ-સિરાજ ('તબકાત-એ-નાસિરી') ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
વિજયનગર સામ્રાજ્ય, બહમની સલ્તનત અને ભક્તિ-સૂફી આંદોલન
વિજયનગર સામ્રાજ્ય (૧૩૩૬-૧૬૪૬ તુંગભદ્રા નદી કાંઠે હમ્પી - વિદ્યારણ્ય સ્વામીના આશીર્વાદથી હરિહર અને બુક્કા દ્વારા સ્થાપના): ૪ રાજવંશો (સંગમ, સાલૂવ, તુલુવ, અરવિડુ); તુલુવ વંશના સમ્રાટ કૃષ્ણદેવરાય (૧૫૦૯-૧૫૨૯ - 'આંધ્ર ભોજ', 'અભિનવ ભોજ', તેલુગુ ગ્રંથ 'અમુક્તમાલ્યદા', સંસ્કૃત નાટક 'જાંબવતી કલ્યાણમ્', અષ્ટદિગ્ગજ વિદ્વાનો: અલ્લાસાની પેદ્દન્ના, તેનાલી રામકૃષ્ણ/તેનાલી રામન; વિઠ્ઠલસ્વામી મંદિર, હઝારા રામ મંદિર; પોર્ટુગીઝ યાત્રી ડોમિંગો પાયસ અને બાર્બોસા); તાલીકોટાનું યુદ્ધ / રાક્ષસ-તંગડીનું યુદ્ધ (૨૩ જાન્યુઆરી ૧૫૬૫ - દક્ષિણ સલ્તનતોના સંયુક્ત મોરચા સામે વિજયનગરનો પરાજય); બહમની સલ્તનત (૧૩૪૭ અલાઉદ્દીન હસન બહમન શાહ/ઝફર ખાન - ગુલબર્ગા રાજધાની, મહમૂદ ગવાં વઝીર, ૫ રાજ્યોમાં વિભાજન: બીજાપુર આદિલશાહી - ગોળ ગુંબજ મોહમ્મદ આદિલશાહ, ગોલકોંડા કુતુબશાહી - ચારમિનાર, અહમદનગર નિઝામશાહી, બીડર બરીદશાહી, બેરાર ઇમાદશાહી); ભક્તિ આંદોલન: શંકરાચાર્ય (અદ્વૈતવાદ, ૪ મઠ: શ્રૃંગેરી, પૂરી, દ્વારકા, જ્યોતિર્મઠ), રામાનુજાચાર્ય (વિશિષ્ટાદ્વૈતવાદ), માધવાચાર્ય (દ્વૈતવાદ), વલ્લભાચાર્ય (શુદ્ધાદ્વૈતવાદ/પુષ્ટિમાર્ગ), કબીર (બીજક, સાખી, સબદ), ગુરુ નાનક (શીખ ધર્મના સ્થાપક), ચૈતન્ય મહાપ્રભુ (સંકીર્તન પ્રથા), સંત જ્ઞાનેશ્વર, નામદેવ, તુકારામ; સૂફી સિલસિલા: ચિશ્તી (ખ્વાજા મોઇનુદ્દીન ચિશ્તી અજમેર, નિઝામુદ્દીન ઓલિયા), સુહરાવર્દી, કાદરી, નક્ષબંધી ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
મુઘલ સામ્રાજ્ય: બાબર, હુમાયૂં અને શેરશાહ સૂરી (સૂર સામ્રાજ્યના સુધારા)
બાબર (ઝહીરુદ્દીન મોહમ્મદ - ૧૫૨૬-૧૫૩૦, ફરગાનાનો શાસક, તૈમૂર અને ચંગીઝ ખાનનો વંશજ, મુઘલ સામ્રાજ્યનો સ્થાપક); ચાર મુખ્ય યુદ્ધો: ૧. પાણીપત પહેલું (૨૧ એપ્રિલ ૧૫૨૬ - ઇબ્રાહીમ લોદી સામે તુલગમા યુદ્ધ પદ્ધતિ અને તોપખાનાનો ઉપયોગ - ઉસ્તાદ અલી અને મુસ્તફા તોપચી, કલંદર બિરુદ), ૨. ખાનવા (૧૫૨૭ - રાણા સાંગા સામે જિહાદનો નારો, ગાઝી બિરુદ), ૩. ચંદેરી (૧૫૨૮ - મેદિની રાય સામે), ૪. ઘાઘરા (૧૫૨૯ - અફઘાનો સામે જળ અને સ્થળ બંને પર લડાયેલ); આત્મકથા 'તુઝુક-એ-બાબરી' / બાબરીનામા (તુર્કી ભાષા); હુમાયૂં (નસીરુદ્દીન - ૧૫૩૦-૧૫૪૦ અને ૧૫૫૫-૧૫૫૬, દીનપનાહ નગર વસાવ્યું, ચૌસાનું યુદ્ધ ૧૫૩૯ અને કન્નૌજ/બિલગ્રામનું યુદ્ધ ૧૫૪૦ શેરશાહ સામે હાર્યો અને ૧૫ વર્ષ નિર્વાસન; સરહિંદનું યુદ્ધ ૧૫૫૫ પુનઃ સત્તા, પુસ્તકાલય શેરમંડલના પગથિયા પરથી પડી જવાથી મૃત્યુ; બહેન ગુલબદન બેગમ રચિત 'હુમાયૂંનામા'); શેરશાહ સૂરી (૧૫૪૦-૧૫૪૫ - ફરીદ ખાન, સૂર વંશનો સ્થાપક): વહીવટી સુધારા, રૂપિયો (૧૭૮ ગ્રેન ચાંદીનો સિક્કો) અને દામ (તાંબાનો સિક્કો), ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડ (GT Road / સડક-એ-આઝમ - સોનારગાંવથી પેશાવર), ડાક ચોકી પ્રથા, સાસારામ બિહાર ખાતે અષ્ટકોણીય મકબરો, કાલિંજર કિલ્લાના ઘેરાબંધી વખતે ઉક્કા અગ્નિઅસ્ત્ર ચલાવતા મૃત્યુ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
સમ્રાટ અકબર (૧૫૫૬–૧૬૦૫) – સામ્રાજ્ય વિસ્તાર, મનસબદારી, ધાર્મિક નીતિ અને નવરત્નો
જન્મ અમરકોટ ૧૫૪૨ (રાણા વીરસાલના મહેલમાં), ૧૩ વર્ષની વયે કલાનૌર પંજાબમાં રાજ્યાભિષેક, સંરક્ષક બૈરમ ખાન (ખાન-એ-ખાના); પાણીપતનું બીજું યુદ્ધ (૫ નવેમ્બર ૧૫૫૬ - હેમુ/હેમચંદ્ર વિક્રમાદિત્ય સામે વિજય); સામ્રાજ્ય વિસ્તાર: માળવા (બાઝ બહાદુર), ગોંડવાના (રાણી દુર્ગાવતી), ચિત્તોડ ઘેરો ૧૫૬૭ (જયમલ અને પત્તા), ગુજરાત વિજય ૧૫૭૨-૭૩ (મુઝફ્ફર શાહ ત્રીજો - વિજયની યાદમાં ફતેહપુર સીકરી ખાતે બુલંદ દરવાજા બનાવ્યો અને પ્રથમવાર સમુદ્ર જોયો), હલ્દીઘાટીનું યુદ્ધ (૧૮ જૂન ૧૫૭૬ - માનસિંહ અને આસિફ ખાન સામે મહારાણા પ્રતાપ - ચેતક ઘોડો); મનસબદારી પ્રથા (૧૫૭૭ - જાત અને સવાર હોદ્દા); દહશાલા મહેસૂલ પદ્ધતિ (૧૫૮૦ - રાજા તોડરમલ, જબતી પ્રથા); ધાર્મિક સુધારા: ૧૫૬૨ દાસપ્રથા નાબૂદી, ૧૫૬૩ તીર્થયાત્રા કર નાબૂદી, ૧૫૬૪ જઝિયા કર નાબૂદી, ૧૫૭૫ ઇબાદતખાના સ્થાપના (ધર્મચર્ચા), ૧૫૭૯ મહઝરનામા (અમોઘ પત્ર), ૧૫૮૨ દીન-એ-ઇલાહી / તૌહીદ-એ-ઇલાહી (પ્રથમ હિન્દુ અનુયાયી બીરબલ/મહેશદાસ); નવરત્નો: બીરબલ, અબુલ ફઝલ ('અકબરનામા', 'આઇન-એ-અકબરી'), તાનસેન (રામતનૂ પાંડે - મિયાં કી તોડી, દરબારી કાનડા), માનસિંહ, તોડરમલ, અબ્દુલ રહીમ ખાન-એ-ખાના, ફૈઝી, હકીમ હુકામ, મુલ્લા દો પિયાઝા ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
જહાંગીર, શાહજહાં અને મુઘલ સ્થાપત્ય-ચિત્રકળાનો સુવર્ણ કાળ
જહાંગીર / સલીમ (૧૬૦૫-૧૬૨૭ - 'ન્યાયની સોનાની સાંકળ' આગ્રા કિલ્લામાં લગાવી, ૧૨ વટહુકમો, શીખોના પાંચમા ગુરુ અર્જુનદેવને ખુસરોને સહાય કરવા બદલ ફાંસી આપી, પત્ની નૂરજહાં/મેહરુન્નિસા - નૂરજહાં જૂથ/જુન્ટા, તેના પિતા ઇતમાદ-ઉદ્-દૌલાનો મકબરો આગ્રામાં પિત્રા-ડ્યુરા શૈલીનો પ્રથમ ઉપયોગ; ચિત્રકળાનો સુવર્ણ કાળ: ચિત્રકારો ઉસ્તાદ મન્સૂર - પક્ષી ચિત્રકાર, અબુલ હસન, બિશનદાસ; અંગ્રેજ રાજદૂત વિલિયમ હોકિન્સ ૧૬૦૮ અને સર થોમસ રો ૧૬૧૫ મુલાકાતે આવ્યા; આત્મકથા 'તુઝુક-એ-જહાંગીરી'); શાહજહાં / ખુર્રમ (૧૬૨૭-૧૬૫૮ - સ્થાપત્યનો સુવર્ણ કાળ): તાજમહેલ આગ્રા (મુમતાઝ મહલની યાદમાં - મુખ્ય વાસ્તુકાર ઉસ્તાદ અહમદ લાહોરી, ઈશા ખાન), દિલ્હીનો લાલ કિલ્લો અને જામા મસ્જિદ, આગ્રા કિલ્લાની મોતી મસ્જિદ, મયૂરાસન / તખ્ત-એ-તાઉસ (બેબાદલ ખાન દ્વારા નિર્મિત, કોહિનૂર હીરો જડેલો); ફ્રેન્ચ યાત્રી બર્નિયર અને ટેવર્નિયર, ઇટાલિયન મનુચી આવ્યા; શાહજહાંના પુત્રો વચ્ચે ઉત્તરાધિકાર યુદ્ધ (બહાદુરપુર, ધર્મત, સામૂગઢ, ખજુવા, દેવરાઈનું યુદ્ધ - ઔરંગઝેબનો વિજય) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ઔરંગઝેબ (આલમગીર), મુઘલ વહીવટી તંત્ર અને મુઘલ સામ્રાજ્યનું પતન
ઔરંગઝેબ (૧૬૫૮-૧૭૦૭ - 'ઝિંદા પીર' / આલમગીર, સાદગીપૂર્ણ જીવન, સંગીત પર પ્રતિબંધ, ઝરોખા દર્શન અને તુલાદાન પ્રથા બંધ કરાવી, સિક્કાઓ પર કલમા કોતરાવવાનું બંધ કર્યું, ૧૬૭૯ માં જઝિયા કર પુનઃ લાદ્યો, શીખોના નવમા ગુરુ તેગ બહાદુરની હત્યા કરાવી ૧૬૭૫, બીબી કા મકબરો ઔરંગાબાદ - તાજમહેલની ફુહડ નકલ, મોતી મસ્જિદ દિલ્હી લાલ કિલ્લો); દક્ષિણ ભારત વિજય: ૧૬૮૬ બીજાપુર અને ૧૬૮૭ ગોલકોંડા મુઘલ સામ્રાજ્યમાં ભેળવ્યા, ૨૫ વર્ષ દક્ષિણમાં વિતાવ્યા (દક્ષિણનો નાસૂર); ૧૭૦૭ અહમદનગર ખાતે મૃત્યુ (ખુલદાબાદ કબર); મુઘલ વહીવટ: કેન્દ્રીય વહીવટ (વકીલ, દીવાન/વઝીર, મીર બક્ષી - લશ્કરી વડા, સદર-ઉસ-સુદૂર - ધાર્મિક વડા, મીર સામાન, મુખ્ય કાઝી, મુહતસિબ - પ્રજાના નૈતિક આચરણ નિરીક્ષક); પ્રાંતીય વહીવટ (સુબા → સરકાર/જિલ્લો → પરગણા → ગ્રામ); પતનના કારણો: ઔરંગઝેબની કટ્ટર ધાર્મિક અને દક્ષિણ નીતિ, અયોગ્ય ઉત્તરાધિકારીઓ (ઉત્તર મુઘલ શાસકો), નાદિરશાહનું આક્રમણ ૧૭૩૯ (તખ્ત-એ-તાઉસ અને કોહિનૂર હીરો લૂંટ્યો - મહમૂદ શાહ રંગીલા), અહમદશાહ અબ્દાલીના આક્રમણો, મરાઠાઓ અને યુરોપિયન શક્તિઓનો ઉદય ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ અને મરાઠા સામ્રાજ્યનો ઉદય (૧૬૨૭–૧૬૮૦)
શિવાજી મહારાજનો જન્મ ૧૬૨૭/૧૬૩૦ શિવનેરી કિલ્લામાં (પિતા શાહજી ભોંસલે, માતા જીજાબાઈ, ગુરુ સમર્થ રામદાસ, સંરક્ષક દાદાજી કોંડદેવ); પ્રારંભિક કિલ્લા વિજય: તોરણ કિલ્લો ૧૬૪૬, સિંહગઢ/કોંઢાણા (તાનાજી માલુસરે), રાયગઢ, પ્રતાપગઢ; અફઝલ ખાનનો વધ ૧૬૫૯ (વાઘનખ દ્વારા); શાઇસ્તા ખાન પર હુમલો ૧૬૬૩; સુરતની લૂંટ (પ્રથમ લૂંટ ૧૬૬૪, બીજી લૂંટ ૧૬૭૦); પુરંદરની સંધિ (જૂન ૧૬૬૫ - રાજા જયસિંહ અને શિવાજી વચ્ચે - ૨૩ કિલ્લા મુઘલોને આપ્યા); આગ્રા દરવાજા કેદમાંથી મુક્તિ ૧૬૬૬; રાયગઢ ખાતે ભવ્ય રાજ્યાભિષેક (૬ જૂન ૧૬૭૪ - કાશીના પંડિત ગાગાભટ્ટ દ્વારા, 'છત્રપતિ' બિરુદ ધારણ કર્યું); અષ્ટપ્રધાન મંડળ: પેશ્વા (વડાપ્રધાન), અમાત્ય/મજુમદાર (નાણામંત્રી), વાકિયાનવીસ (ગૃહ બાબતો), શુરુનવીસ/સચિવ, દબીર/સુમંત (વિદેશ મંત્રી), સેનાપતિ/સર-એ-નૌબત, પંડિતરાવ (ધર્માધ્યક્ષ), ન્યાયાધીશ; કર વ્યવસ્થા: ચોથ (ઉપજના ૧/૪ ભાગ - રક્ષણ બદલ) અને સરદેશમુખી (૧/૧૦ ભાગ); ગેરિલા/ગેનિમી કાવા યુદ્ધ પદ્ધતિ; ૧૬૮૦ રાયગઢ ખાતે અવસાન ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
સંભાજી, રાજારામ, તારાબાઈ અને પેશ્વાઓનું શાસન (બાલાજી વિશ્વનાથ, બાજીરાવ પહેલો)
સંભાજી મહારાજ (૧૬૮૦-૧૬૮૯ - સંગમેશ્વર ખાતે મુઘલો દ્વારા પકડાયા અને ક્રૂર હત્યા); રાજારામ (૧૬૮૯-૧૭૦૦ - જિન્જી કિલ્લામાં શરણ); મહારાણી તારાબાઈ (શિવાજી બીજાના સંરક્ષક તરીકે મુઘલો સામે સ્વતંત્રતા સંગ્રામ); શાહૂ મહારાજ (૧૭૦૭ મુક્ત, ખેડનું યુદ્ધ તારાબાઈ સામે); પેશ્વાઓનો ઉદય: ૧. બાલાજી વિશ્વનાથ (૧૭૧૩-૧૭૨૦ - પ્રથમ પેશ્વા, શાહૂના સેનાકર્તે, ૧૭૧૯ મુઘલ-મરાઠા સંધિ - મરાઠાઓનો મેગ્નાકાર્ટા), ૨. બાજીરાવ પહેલો (૧૭૨૦-૧૭૪૦ - 'લડાકુ પેશ્વા' / હિન્દુ પદ પાદશાહી, ગેરિલા યુદ્ધના ઉસ્તાદ, 'વૃક્ષના થડ પર પ્રહાર કરો શાખાઓ આપોઆપ પડી જશે', પાલખેડનું યુદ્ધ ૧૭૨૮ નિઝામ સામે વિજય, માળવા-ગુજરાત-બુંદેલખંડ વિજય - મસ્તાની), ૩. બાલાજી બાજીરાવ / નાનાસાહેબ (૧૭૪૦-૧૭૬૧ - ૧૭૫૦ સંગોલા સંધિથી પેશ્વા સર્વોચ્ચ શાસક બન્યા); પાણીપતનું ત્રીજું યુદ્ધ (૧૪ જાન્યુઆરી ૧૭૬૧ - મરાઠાઓ સેનાપતિ સદાશિવરાવ ભાઉ અને વિશ્વાસરાવ vs અહમદશાહ અબ્દાલી - મરાઠાઓની કારમી હાર, 'મહારાષ્ટ્રમાં કોઈ ઘર એવું નહોતું જેણે પોતાનો સ્વજન ન ગુમાવ્યો હોય'); માધવરાવ પહેલો (મરાઠા સત્તાનું પુનરુત્થાન) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
આંગ્લ-મરાઠા યુદ્ધો અને અઢારમી સદીના પ્રાદેશિક રાજ્યો (મૈસૂર, હૈદરાબાદ, પંજાબ, બંગાળ)
૩ આંગ્લ-મરાઠા યુદ્ધો: પહેલું (૧૭૭૫-૧૭૮૨ - સાલબાઈની સંધિ), બીજું (૧૮૦૩-૧૮૦૫ - બેસીનની સંધિ પેશ્વા બાજીરાવ બીજો), ત્રીજું (૧૮૧૭-૧૮૧૮ - પેશ્વા પદ નાબૂદ, બાજીરાવ બીજાને બિઠૂર કાનપુર પેન્શન પર મોકલાયા); મૈસૂર સામ્રાજ્ય: હૈદર અલી અને ટીપુ સુલતાન ('મૈસૂરનો વાઘ' - જેકોબિન ક્લબ સભ્ય, સ્વતંત્રતાનું વૃક્ષ રોપ્યું, રોકેટ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ); ૪ આંગ્લ-મૈસૂર યુદ્ધો: પહેલું (૧૭૬૭-૬૯ મદ્રાસ સંધિ), બીજું (૧૭૮૦-૮૪ પોર્ટો નોવો યુદ્ધ, ૧૭૮૨ હૈદર અલી મૃત્યુ, મેંગલોર સંધિ), ત્રીજું (૧૭૯૦-૯૨ શ્રીરંગપટ્ટનમ સંધિ), ચોથું (૧૭૯૯ - વેલેસ્લી સામે લડતા શ્રીરંગપટ્ટનમ ખાતે ટીપુ સુલતાન વીરગતિ પામ્યા); શીખ સામ્રાજ્ય: ૧૦ ગુરુઓ (ગુરુ નાનક, અંગદ - ગુરુમુખી લિપિ, અમરદાસ, રામદાસ - અમૃતસર સરોવર, અર્જુનદેવ - આદિગ્રંથ/સુવર્ણ મંદિર, હરગોબિંદ - અકાલ તખ્ત, હરિકૃષ્ણ, તેગ બહાદુર, ગુરુ ગોબિંદ સિંહ - ૧૬૯૯ ખાલસા પંથ સ્થાપના); મહારાજા રણજિત સિંહ (શુક્રચકિયા મિસલ, સુવર્ણ મંદિર પર સોનાનો ઢોળ ચડાવ્યો, કોહિનૂર હીરો શાહ શુજા પાસેથી મેળવ્યો, ૧૮૦૯ અમૃતસરની સંધિ મેટકૉફ સાથે); ૨ આંગ્લ-શીખ યુદ્ધો (૧૮૪૫-૪૬ અને ૧૮૪૮-૪૯ - ડેલહાઉસી દ્વારા પંજાબનું જોડાણ, દલીપ સિંહ પેન્શન પર ઇંગ્લેન્ડ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
યુરોપિયન પ્રજાનું ભારતમાં આગમન – પોર્ટુગીઝ, ડચ, અંગ્રેજ, ડેનિશ અને ફ્રેન્ચ
જળમાર્ગની શોધ: ૧૪૯૮ વાસ્કો-દ-ગામા (કાલિકટ કેરળ ખાતે આગમન - ઝામોરિન રાજા દ્વારા સ્વાગત, ગુજરાતી નાવિક કાનજી માલમ/અબ્દુલ મજીદની મદદ); પોર્ટુગીઝ: પ્રથમ ગવર્નર ફ્રાન્સિસ્કો ડી અલ્મેડા (બ્લુ વોટર પોલિસી / શાંત જળની નીતિ), આલ્બુકર્ક (વાસ્તવિક સંસ્થાપક - ૧૫૧૦ માં બીજાપુરના આદિલશાહ પાસેથી ગોવા જીત્યું), નીનો ડી કુન્હા (૧૫૩૦ ગોવા રાજધાની બનાવી, ૧૫૩૫ દીવ અને ૧૫૫૯ દમણ જીત્યું), ભારતમાં તમાકુ, પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ (૧૫૫૬ ગોવા), બટાકા, કાજુ લાવ્યા; ડચ / વલંદા (૧૬૦૨ VOC કંપની, પુલિકટ અને નાગપટ્ટિનમ, ૧૭૫૯ બેદરાનું યુદ્ધ અંગ્રેજો સામે હાર્યા); બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની (૩૧ ડિસેમ્બર ૧૬૦૦ - રાણી એલિઝાબેથ પહેલીનું ચાર્ટર); ડેનિશ (ટ્રાન્કેબાર તમિલનાડુ અને સેરામપોર); ફ્રેન્ચ (૧૬૬૪ કોલબર્ટ - લૂઈ ૧૪માના સમયમાં, ૧૬૬૮ સુરત પ્રથમ ફેક્ટરી, પોંડિચેરી ફ્રેન્કોઇસ માર્ટિન); ૩ આંગ્લ-ફ્રેન્ચ / કર્ણાટક યુદ્ધો (ડુપ્લે vs ક્લાઇવ): પહેલું (૧૭૪૬-૪૮ એક્સ-લા-શાપેલ સંધિ), બીજું (૧૭૪૯-૫૪ પોંડિચેરી સંધિ), ત્રીજું (૧૭૫૬-૬૩ - ૨૨ જાન્યુઆરી ૧૭૬૦ વાંદીવાશનું યુદ્ધ સર આયર કૂટ દ્વારા ફ્રેન્ચ સેનાપતિ લાલીનો પરાજય, પેરિસ સંધિ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
બંગાળમાં બ્રિટિશ સત્તાનો ઉદય – પ્લાસીનું યુદ્ધ (૧૭૫૭) અને બક્સરનું યુદ્ધ (૧૭૬૪)
બંગાળના નવાબો: મુર્શિદ કુલી ખાન, અલીવર્દી ખાન, સિરાજ-ઉદ્-દૌલા (૧૭૫૬ - કાસિમબજાર અને ફોર્ટ વિલિયમ કલકત્તા કબજે કર્યું, ૨૦ જૂન ૧૭૫૬ બ્લેક હોલ ટ્રેજેડી / કાળકોટડીની ઘટના - હોલવેલ ૧૪૬ માંથી ૧૨૩ મૃત્યુ); ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૭૫૭ અલીનગરની સંધિ; પ્લાસીનું યુદ્ધ (૨૩ જૂન ૧૭૫૭ - નદિયા જિલ્લો ભાગીરથી નદી કાંઠે: રોબર્ટ ક્લાઇવ vs સિરાજ-ઉદ્-દૌલા - સેનાપતિ મીર જાફર, રાયદુર્લભ, જગત સેઠ અને ઓમીચંદનો વિશ્વાસઘાત, મીર મદન અને મોહન લાલ વીરગતિ, મીર જાફર કઠપૂતળી નવાબ બન્યો - ૨૪ પરગણાની જમીનદારી કંપનીને); મીર કાસિમ (રાજધાની મુર્શિદાબાદથી મુંગેર બિહાર ખસેડી, દસ્તકનો દુરુપયોગ રોકવા ભારતીય વેપારીઓ માટે જકાત મુક્ત વેપાર); બક્સરનું યુદ્ધ (૨૨ ઓક્ટોબર ૧૭૬૪ - હેક્ટર મુનરો vs ત્રિપુટી સેના: મીર કાસિમ + અવધના નવાબ શુજા-ઉદ્-દૌલા + મુઘલ સમ્રાટ શાહ આલમ બીજો - અંગ્રેજોનો નિર્ણાયક વિજય); અલ્હાબાદની સંધિ (ઓગસ્ટ ૧૭૬૫ - રોબર્ટ ક્લાઇવ દ્વારા: બંગાળ, બિહાર અને ઓડિશાની દીવાની સત્તા કંપનીને મળી, સમ્રાટને ૨૬ લાખ પેન્શન, કડા અને અલ્હાબાદ જિલ્લા મળ્યા); બંગાળમાં દ્વિમુખી શાસન પદ્ધતિ Dual Government (૧૭૬૫-૧૭૭૨ - દીવાની કંપની પાસે, નિઝામત નવાબ પાસે, ૧૭૭૦ નો ભયાનક બંગાળ દુષ્કાળ, ૧૭૭૨ વોરેન હેસ્ટિંગ્સ દ્વારા નાબૂદ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
બ્રિટિશ ગવર્નર જનરલો અને વિસ્તરણ નીતિઓ (હેસ્ટિંગ્સ, કોર્નવોલિસ, વેલેસ્લી, ડેલહાઉસી)
વોરેન હેસ્ટિંગ્સ (૧૭૭૨-૧૭૮૫ - બંગાળનો પ્રથમ ગવર્નર જનરલ, ૧૭૭૩ રેગ્યુલેટિંગ એક્ટ, ૧૭૭૪ સુપ્રીમ કોર્ટ કલકત્તા એલિજાહ ઇમ્પે, એશિયાટિક સોસાયટી ઓફ બેંગાલ ૧૭૮૪ વિલિયમ જોન્સ, મહાભિયોગનો સામનો કર્યો); લોર્ડ કોર્નવોલિસ (૧૭૮૬-૧૭૯૩ - સિવિલ સર્વિસ અને પોલીસ વ્યવસ્થાના પિતા, કોર્નવોલિસ કોડ, ૧૭૯૩ કાયમી જમાબંધી/જમીનદારી વ્યવસ્થા, ગાઝીપુર ઉત્તર પ્રદેશ ખાતે કબર); લોર્ડ વેલેસ્લી (૧૭૯૮-૧૮૦૫ - 'બંગાળનો વાઘ', સહાયકારી સૈન્ય યોજના Subsidiary Alliance - પ્રથમ સ્વીકારનાર હૈદરાબાદ ૧૭૯૮, મૈસૂર ૧૭૯૯, તંજાવુર ૧૭૯૯, અવધ ૧૮૦૧, પેશ્વા ૧૮૦૨, સિંધિયા, ભોંસલે; ફોર્ટ વિલિયમ કોલેજ ૧૮૦૦); લોર્ડ વિલિયમ બેન્ટિન્ક (૧૮૨૮-૧૮૩૫ - ભારતનો પ્રથમ ગવર્નર જનરલ ૧૮૩૩ ચાર્ટર એક્ટ, ૧૮૨૯ સતીપ્રથા નાબૂદી નિયમ ૧૭, ઠગી પ્રથા નાબૂદી - કર્નલ સ્લીમેન, ૧૮૩૫ મેકોલે મિનિટ - અંગ્રેજી શિક્ષણ માધ્યમ); લોર્ડ ડેલહાઉસી (૧૮૪૮-૧૮૫૬ - ખાલસા નીતિ / અપહરણ નીતિ Doctrine of Lapse: સતારા ૧૮૪૮, જેતપુર-સંભલપુર ૧૮૪૯, બઘાટ ૧૮૫૦, ઉદયપુર ૧૮૫૨, ઝાંસી ૧૮૫૩, નાગપુર ૧૮૫૪, અવધ ૧૮૫૬ કુશાસનના આધારે; રેલવેના પિતા - ૧૬ એપ્રિલ ૧૮૫૩ મુંબઈ-થાણે ૩૪ કિમી, ૧૮૫૩ ટેલિગ્રાફ તાર સેવા કલકત્તા-આગ્રા, ૧૮૫૪ પોસ્ટ ઓફિસ એક્ટ ટિકિટ, ૧૮૫૪ વુડનો ડિસ્પેચ - ભારતીય શિક્ષણનો મેગ્નાકાર્ટા, ૧૮૫૬ વિધવા પુનર્લગ્ન અધિનિયમ - ઇશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર, PWD ખાતાની સ્થાપના) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
બ્રિટિશ આર્થિક નીતિઓ, જમીન મહેસૂલ પદ્ધતિઓ અને ધન નિષ્કાસન સિદ્ધાંત
બ્રિટિશ જમીન મહેસૂલ પદ્ધતિઓ: ૧. કાયમી જમાબંધી / જમીનદારી પ્રથા (૧૭૯૩ લોર્ડ કોર્નવોલિસ અને જોન શોર - બંગાળ, બિહાર, ઓડિશા, વારાણસી ૧૯% વિસ્તાર, જમીનદાર જમીનનો માલિક, સરકારનો હિસ્સો ૧૦/૧૧ અને જમીનદારનો ૧/૧૧, સૂર્યાસ્ત કાયદો Sunset Law), ૨. રૈયતવારી પદ્ધતિ (૧૮૨૦ થોમસ મુનરો અને કેપ્ટન રીડ - મદ્રાસ, મુંબઈ, આસામ ૫૧% વિસ્તાર, ખેડૂત સીધો જમીનનો માલિક અને સરકારને ૫૦% મહેસૂલ ચૂકવે), ૩. મહાલવારી પદ્ધતિ (૧૮૨૨ હોલ્ટ મેકેન્ઝી અને માર્ટિન બર્ડ - ઉત્તર-પશ્ચિમ પ્રાંત, પંજાબ, મધ્ય પ્રાંત ૩૦% વિસ્તાર, સમગ્ર ગામ/મહાલ સામૂહિક રીતે મહેસૂલ માટે જવાબદાર); ભારતીય હસ્તકળા અને કાપડ ઉદ્યોગનું પતન (De-industrialization); ધન નિષ્કાસન સિદ્ધાંત (Drain of Wealth Theory - દાદાભાઈ નવરોજી પુસ્તક 'Poverty and Un-British Rule in India' ૧૮૬૭, આર.સી. દત્ત 'Economic History of India'); ભારતમાં વારંવાર પડતા ભયાનક દુષ્કાળ અને દુષ્કાળ આયોગો (સ્ટ્રેચી પંચ ૧૮૮૦, લાયલ પંચ ૧૮૯૭, મેકડોનાલ્ડ પંચ ૧૯૦૦) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
૧૮૫૭ નો પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ – કારણો, મંગલ પાંડે, મુખ્ય નેતાઓ, અસરો અને તાજનું શાસન
૧૮૫૭ નો વિપ્લવ (વી.ડી. સાવરકર - 'ભારતનો પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ', ડિઝરાયલી - રાષ્ટ્રીય વિદ્રોહ, સીલે - સૈનિક વિદ્રોહ); કારણો: ડેલહાઉસીની ખાલસા નીતિ, નાનાસાહેબનું પેન્શન બંધ, સૈનિકો સાથે ભેદભાવ, ચરબીવાળા કારતૂસ (એનફિલ્ડ રાઇફલમાં ગાય અને ડુક્કરની ચરબી); પ્રારંભિક ઘટના: ૨૯ માર્ચ ૧૮૫૭ બેરકપુર છાવણી બંગાળ ખાતે ૩૪મી બંગાળ નેટિવ ઇન્ફન્ટ્રીના સૈનિક મંગલ પાંડે દ્વારા લેફ્ટનન્ટ બાગ અને હ્યુસન પર ગોળીબાર (૮ એપ્રિલ ૧૮૫૭ ફાંસી); વિપ્લવની ઔપચારિક શરૂઆત: ૧૦ મે ૧૮૫૭ મેરઠ છાવણી (કદમ સિંહ); પ્રતીક: કમળ અને રોટી; મુખ્ય કેન્દ્રો અને નેતાઓ: દિલ્હી (બહાદુરશાહ ઝફર અને જનરલ બખ્ત ખાન - દમનકર્તા નિકોલ્સન અને હડસન), કાનપુર (નાનાસાહેબ/ધૂંધૂ પંત અને તાત્યા ટોપે/રામચંદ્ર પાંડુરંગ - દમનકર્તા કેમ્પબેલ), લખનૌ (બેગમ હઝરત મહલ અને બિરજીસ કાદ્ર - કેમ્પબેલ), ઝાંસી (રાણી લક્ષ્મીબાઈ/મણિકર્ણિકા - દમનકર્તા જનરલ હ્યુરોઝ 'વિદ્રોહીઓમાં એકમાત્ર પુરુષ/મર્દ હતી'), બિહાર/જગદીશપુર (બાબુ કુંવરસિંહ અને અમરસિંહ - વિલિયમ ટેલર), ફૈઝાબાદ (મૌલવી અહમદુલ્લાહ), બરેલી (ખાન બહાદુર ખાન), અલ્હાબાદ (લિયાકત અલી); ગુજરાતમાં ૧૮૫૭: અમદાવાદ (સાતમી પલટન), આણંદ (ગડબડદાસ મુખી), ચાંદુપ (નાથાજી અને યામાજી), ઓખામંડળ (જોધા માણેક અને મૂળુ માણેક - વાઘેર વિદ્રોહ), દાહોદ, છોટાઉદેપુર (તાત્યા ટોપેનું આગમન); નિષ્ફળતાના કારણો: કેન્દ્રીય નેતૃત્વનો અભાવ, સંકલનનો અભાવ, દેશી રજવાડાઓની બ્રિટિશ તરફી ભૂમિકા; પરિણામ: ૧ નવેમ્બર ૧૮૫૮ અલ્હાબાદ દરબાર ખાતે લોર્ડ કેનિંગ દ્વારા મહારાણી વિક્ટોરિયાનો ઢંઢેરો વંચાયો (કંપની શાસન સમાપ્ત, બ્રિટિશ તાજનો સીધો અમલ, ભારત સચિવ પદ અને ૧૫ સભ્યોની કાઉન્સિલ, ગવર્નર જનરલ બન્યા વાઇસરોય - પ્રથમ વાઇસરોય લોર્ડ કેનિંગ), પીલ કમિશન દ્વારા સેનાનું પુનર્ગઠન ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ઓગણીસમી સદીના સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારા આંદોલનો – રાજા રામમોહનરાય, દયાનંદ સરસ્વતી અને વિવેકાનંદ
રાજા રામમોહનરાય (ભારતીય પુનર્જાગરણના પિતા / આધુનિક ભારતના જનક / પ્રભાતના તારા, ૧૮૧૫ આત્મીય સભા, ૧૮૨૮ બ્રહ્મો સમાજ, ૧૮૨૯ લોર્ડ વિલિયમ બેન્ટિન્ક દ્વારા સતીપ્રથા નાબૂદી અધિનિયમ કલમ ૧૭, અકબર બીજાએ 'રાજા' બિરુદ આપ્યું, બ્રિસ્ટલ ઇંગ્લેન્ડ ખાતે ૧૮૩૩ માં અવસાન, વર્તમાનપત્રો: 'સંવાદ કૌમુદી' બંગાળી, 'મિરાત-ઉલ-અખબાર' ફારસી, પુસ્તક 'ગિફ્ટ ટુ મોનોથિઇસ્ટ્સ'); દેવેન્દ્રનાથ ટાગોર (૧૮૩૯ તત્વબોધિની સભા); કેશવચંદ્ર સેન (ભારતીય બ્રહ્મો સમાજ); સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી / મૂળશંકર (જન્મ ટંકારા મોરબી ગુજરાત ૧૮૨૪, ગુરુ સ્વામી વિરજાનંદ મથુરા, ૧૮૭૫ મુંબઈ ખાતે આર્ય સમાજની સ્થાપના, નારો 'વેદો તરફ પાછા વળો' Go Back to Vedas, 'ભારત ભારતીયો માટે છે' પ્રથમ ઉદ્ઘોષ, અમર ગ્રંથ 'સત્યાર્થ પ્રકાશ' હિન્દીમાં રચ્યો, શુદ્ધિ આંદોલન, ગૌરક્ષિણી સભા, ૧૮૮૬ લાહોરમાં DAV કોલેજ - લાલા હંસરાજ); સ્વામી વિવેકાનંદ / નરેન્દ્રનાથ દત્ત (જન્મ ૧૨ જાન્યુઆરી ૧૮૬૩ કોલકાતા - રાષ્ટ્રીય યુવા દિવસ, ગુરુ રામકૃષ્ણ પરમહંસ, ૧૮૯૩ શિકાગો વિશ્વ ધર્મ સંસદમાં ઐતિહાસિક સંબોધન 'અમેરિકાના ભાઈઓ અને બહેનો...', ૧૮૯૭ બેલુર મઠ કોલકાતા ખાતે રામકૃષ્ણ મિશનની સ્થાપના, સામયિકો: 'પ્રબુદ્ધ ભારત' અંગ્રેજી, 'ઉદ્બોધન' બંગાળી) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
અન્ય સુધારા આંદોલનો: થિયોસોફિકલ સોસાયટી, જ્યોતિરાવ ફૂલે, ઇશ્વરચંદ્ર, અલીગઢ અને પછાત વર્ગ આંદોલનો
થિયોસોફિકલ સોસાયટી (૧૮૭૫ ન્યૂયોર્કમાં મેડમ બ્લાવત્સ્કી અને કર્નલ ઓલ્કોટ્ટ દ્વારા સ્થાપના, ૧૮૮૨ અડયાર મદ્રાસ ખાતે મુખ્ય મથક, એની બેસન્ટ ૧૮૯૩ ભારતમાં આવ્યા, ૧૮૯૮ વારાણસીમાં સેન્ટ્રલ હિન્દુ કોલેજ સ્થાપી જે ૧૯૧૬ માં મદનમોહન માલવિયાના પ્રયાસોથી બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટી BHU બની); ઇશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર (વિધવા પુનર્લગ્ન માટે અથાક પ્રયાસો - ૧૮૫૬ વિધવા પુનર્લગ્ન કાયદો, બેથુન કોલેજ સ્થાપના); જ્યોતિરાવ ગોવિંદરાવ ફૂલે (મહારાષ્ટ્ર - ૧૮૭૩ સત્યશોધક સમાજની સ્થાપના, પુસ્તક 'ગુલામગિરી', પત્ની સાવિત્રીબાઈ ફૂલે સાથે મળીને ૧૮૪૮ પૂણેમાં કન્યાશાળા શરૂ કરી); પંડિતા રમાબાઈ (શારદા સદન); સર સૈયદ અહેમદ ખાન (અલીગઢ આંદોલન, ૧૮૭૫ મોહમ્મડન એંગ્લો-ઓરિએન્ટલ કોલેજ જે ૧૯૨૦ માં અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી AMU બની, મુખપત્ર 'તહઝીબ-ઉલ-અખલાક'); શ્રી નારાયણ ગુરુ (કેરળ - SNDP યોગમ, નારો 'એક જાતિ, એક ધર્મ, એક ઈશ્વર'); ઈ.વી. રામાસ્વામી નાયકર 'પેરિયાર' (તમિલનાડુ - સેલ્ફ રિસ્પેક્ટ / આત્મસન્માન આંદોલન ૧૯૨૫, જસ્ટિસ પાર્ટી); ડૉ. બી.આર. આંબેડકર (૧૯૨૪ બહિષ્કૃત હિતકારિણી સભા, ૧૯૨૭ મહાડ સત્યાગ્રહ / ચવદાર તળાવ, સામયિક 'મૂકનાયક' અને 'બહિષ્કૃત ભારત') ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની સ્થાપના (૧૮૮૫), મવાળવાદી યુગ અને જહાલવાદી નેતાઓ
કોંગ્રેસની પૂર્વવર્તી સંસ્થાઓ: બ્રિટિશ ઇન્ડિયન એસોસિએશન ૧૮૫૧, પુણે સાર્વજનિક સભા ૧૮૭૦ (એમ.જી. રાનાડે), ઇન્ડિયન એસોસિએશન ૧૮૭૬ (સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જી અને આનંદમોહન બોઝ), બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી એસોસિએશન ૧૮૮૫ (ફિરોઝશાહ મહેતા, બદરુદ્દીન તૈયબજી, કે.ટી. તેલંગ); ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (INC): સ્થાપના ૨૮ ડિસેમ્બર ૧૮૮૫ (ગોકુળદાસ તેજપાલ સંસ્કૃત કોલેજ મુંબઈ, સંસ્થાપક એલન ઓક્ટોવિયન હ્યુમ / A.O. Hume - નિવૃત્ત બ્રિટિશ સનદી અધિકારી, પ્રથમ અધ્યક્ષ વ્યોમેશચંદ્ર બેનર્જી, પ્રથમ અધિવેશનમાં ૭૨ પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા, વાઇસરોય લોર્ડ ડફરિન - 'સૂક્ષ્મદર્શી લઘુમતીનું પ્રતિનિધિત્વ'); મવાળવાદી યુગ (૧૮૮૫-૧૯૦૫ - 3P પદ્ધતિ: Prayer, Petition, Protest): દાદાભાઈ નવરોજી (ગ્રાન્ડ ઓલ્ડ મેન ઓફ ઇન્ડિયા, ૩ વખત કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ, બ્રિટિશ સંસદમાં ચૂંટાયેલા પ્રથમ ભારતીય - ફિન્સબરી ૧૮૯૨), ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે (ગાંધીજીના રાજકીય ગુરુ, ૧૯૦૫ સર્વન્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા સોસાયટી / ભારત સેવક સમાજ), ફિરોઝશાહ મહેતા, દિશા વાછા, સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જી (ઇન્ડિયન નેશનલ લિબરેશન); જહાલવાદી યુગ (૧૯૦૫-૧૯૧૯ - પૂર્ણ સ્વરાજ, બહિષ્કાર અને પ્રત્યક્ષ કાર્યવાહી): લાલ-બાલ-પાલ અને અરવિંદ ઘોષ; લાલા લજપતરાય (પંજાબ કેસરી - 'યંગ ઇન્ડિયા', સેફ્ટી વાલ્વ થિયરી), બાળ ગંગાધર ટિળક (લોકમાન્ય - નારો 'સ્વરાજ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે અને હું તેને મેળવીને જ જંપીશ', ૧૮૯૩ ગણેશોત્સવ અને ૧૮૯૫ શિવાજી ઉત્સવ શરૂ કર્યો, અખબારો: 'કેસરી' મરાઠી અને 'મરાઠા' અંગ્રેજી, પુસ્તક 'ગીતા રહસ્ય' માંડલે જેલમાં લખ્યું, વેલેન્ટાઇન શિરોલે 'ભારતીય અશાંતિના પિતા' કહ્યા), બિપિનચંદ્ર પાલ (ન્યૂ ઇન્ડિયા), અરવિંદ ઘોષ (સામયિક 'વંદે માતરમ્', 'સાવિત્રી', અલીપુર બોમ્બ કેસ બાદ પોંડિચેરી આશ્રમ સ્થાપ્યો) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
બંગાળના ભાગલા (૧૯૦૫), સ્વદેશી આંદોલન, મુસ્લિમ લીગ (૧૯૦૬) અને સુરત વિભાજન (૧૯૦૭)
બંગાળના ભાગલા: લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા ૨૦ જુલાઈ ૧૯૦૫ ના રોજ જાહેરાત, ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૦૫ અમલ (પૂર્વ બંગાળ-આસામ અને પશ્ચિમ બંગાળ - રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના સૂચનથી 'રક્ષાબંધન દિવસ' અને 'શોક દિવસ' તરીકે મનાવાયો, 'આમાર સોનાર બાંગ્લા' ગીત રચાયું); સ્વદેશી અને બહિષ્કાર આંદોલન: ૭ ઓગસ્ટ ૧૯૦૫ કલકત્તા ટાઉન હોલ ખાતે સ્વદેશી ઠરાવ, વિદેશી કાપડની હોળી, સ્વદેશી વસ્તુઓનો પ્રચાર, અશ્વિનીકુમાર દત્તની 'સ્વદેશ બાંધવ સમિતિ', પી.સી. રે દ્વારા 'બેંગાલ કેમિકલ્સ' સ્થાપના; મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના: ૩૦ ડિસેમ્બર ૧૯૦૬ ઢાકા (સલીમુલ્લાહ ખાન, આગા ખાન અને મોહસીન-ઉલ-મુલ્ક, પ્રથમ પ્રમુખ વકાર-ઉલ-મુલ્ક); કોંગ્રેસ અધિવેશન ૧૯૦૬ કલકત્તા (દાદાભાઈ નવરોજી - સૌપ્રથમ 'સ્વરાજ' શબ્દનો પ્રયોગ); સુરત અધિવેશન ૧૯૦૭ (તાપી નદી કાંઠે, અધ્યક્ષ રાસબિહારી ઘોષ - કોંગ્રેસનું મવાળવાદી અને જહાલવાદી વચ્ચે ઐતિહાસિક વિભાજન Surat Split); મોર્લે-મિન્ટો સુધારો / ભારત પરિષદ અધિનિયમ ૧૯૦૯ (મુસ્લિમો માટે પૃથક કોમી મતદારમંડળ Separate Electorate - લોર્ડ મિન્ટો 'કોમી મતદારમંડળના પિતા'); ૧૯૧૧ દિલ્હી દરબાર (જ્યોર્જ પાંચમા અને રાણી મેરીનું આગમન, વાઇસરોય લોર્ડ હાર્ડિંગ બીજા દ્વારા બંગાળના ભાગલા રદ અને રાજધાની કલકત્તાથી દિલ્હી ખસેડવાની જાહેરાત - ૧૯૧૨ દિલ્હી રાજધાની બની) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ક્રાંતિકારી ચળવળો: પ્રથમ અને દ્વિતીય તબક્કો (HRA, HSRA, ભગતસિંહ, આઝાદ, સાવરકર)
પ્રથમ તબક્કો: મહારાષ્ટ્ર (૧૮૯૭ ચાફેકર બંધુઓ દામોદર અને બાલકૃષ્ણ દ્વારા પ્લેગ કમિશનર રેન્ડની હત્યા; વી.ડી. સાવરકર - ૧૮૯૯ મિત્રમેળા અને ૧૯૦૪ 'અભિનવ ભારત' ગુપ્ત સંસ્થા, પુસ્તક 'ધ ઇન્ડિયન વોર ઓફ ઇન્ડિપેન્ડન્સ ૧૮૫૭', ૧૯૧૦ લંડનમાં ધરપકડ અને માર્સેલ્સ બંદરેથી દરિયામાં કૂદકો, આંદામાન સેલ્યુલર જેલમાં કાલેપાણીની સજા); બંગાળ (૧૯૦૨ અનુશીલન સમિતિ - બરિન્દ્ર ઘોષ અને ભૂપેન્દ્રનાથ દત્ત, મુખપત્ર 'યુગાંતર'; ૩૦ એપ્રિલ ૧૯૦૮ મુઝફ્ફરપુર બિહાર ખાતે જજ કિંગ્સફોર્ડની બગી પર બોમ્બ ફેંક્યો - ખુદીરામ બોઝ સૌથી નાની ૧૮ વર્ષની વયે ફાંસી અને પ્રફુલ્લ ચાકીએ આત્મહત્યા કરી; ૧૯૦૮ અલીપુર ષડયંત્ર કેસ); વિદેશમાં ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ: શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા (માંડવી કચ્છ - ૧૯૦૫ લંડનમાં 'ઇન્ડિયા હાઉસ' અને 'ઇન્ડિયન હોમરૂલ સોસાયટી' સ્થાપી, મુખપત્ર 'ધ ઇન્ડિયન સોશિયોલોજિસ્ટ', ૧૯૦૯ મદનલાલ ધીંગરા દ્વારા કર્ઝન વાયલીની હત્યા); મેડમ ભીખાઈજી કામા (૨૨ ઓગસ્ટ ૧૯૦૭ સ્ટુટગાર્ટ જર્મની ખાતે આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજવાદી પરિષદમાં પ્રથમ ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો - 'ક્રાંતિની માતા'); ગદર પાર્ટી (૧ નવેમ્બર ૧૯૧૩ સાન ફ્રાન્સિસ્કો અમેરિકા - લાલા હરદયાળ, સોહન સિંહ ભાકના, મુખપત્ર 'ગદર'; ૧૯૧૪ કામાગાટામારૂ જહાજ ઘટના - બાબા ગુરદિત સિંહ); દ્વિતીય તબક્કો (૧૯૨૦ પછી): હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશન / HRA (ઓક્ટોબર ૧૯૨૪ કાનપુર - રામપ્રસાદ બિસ્મિલ, સચિન્દ્રનાથ સાન્યાલ 'બંદી જીવન', જોગેશચંદ્ર ચેટર્જી); કાકોરી ટ્રેન એક્શન (૯ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫ - લખનૌ નજીક 8-ડાઉન ટ્રેન સરકારી ખજાનો લૂંટ્યો - રામપ્રસાદ બિસ્મિલ 'સરફરોશી કી તમન્ના અબ હમારે દિલ મેં હૈ', અશફાકુલ્લાહ ખાન, રોશન સિંહ, રાજેન્દ્ર લાહિડીને ફાંસી, ચંદ્રશેખર આઝાદ ફરાર); હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશન / HSRA (સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૮ ફિરોઝશાહ કોટલા દિલ્હી - ચંદ્રશેખર આઝાદ, ભગતસિંહ, સુખદેવ, ભગવતી ચરણ વોહરા 'ફિલોસોફી ઓફ બોમ્બ'); લાહોર ષડયંત્ર કેસ (૧૭ ડિસેમ્બર ૧૯૨૮ - લાલા લજપતરાય પર લાઠીચાર્જ કરનાર જે.પી. સાંડર્સની ભગતસિંહ, રાજગુરુ અને આઝાદ દ્વારા હત્યા); સેન્ટ્રલ લેજિસ્લેટિવ એસેમ્બલી બોમ્બ કાંડ (૮ એપ્રિલ ૧૯૨૯ દિલ્હી - પબ્લિક સેફ્ટી બિલ અને ટ્રેડ ડિસ્પ્યુટ્સ બિલના વિરોધમાં બહેરા કાનોને સંભળાવવા માટે ભગતસિંહ અને બટુકેશ્વર દત્ત દ્વારા ખાલી બેન્ચો પર બોમ્બ અને પત્રિકાઓ ફેંકી - નારો 'ઇન્કિલાબ ઝિંદાબાદ'); જેલમાં ૬૪ દિવસની ભૂખ હડતાળ બાદ જતીન દાસની શહાદત (૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૯); ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૧ અલ્ફ્રેડ પાર્ક અલ્હાબાદ ખાતે ચંદ્રશેખર આઝાદ પોલીસ ઘેરાબંધીમાં શહીદ; ૨૩ માર્ચ ૧૯૩૧ લાહોર જેલમાં ભગતસિંહ, સુખદેવ અને રાજગુરુને ફાંસી (શહીદ દિવસ); સૂર્યસેન / માસ્ટર દા (ચટગાંવ શસ્ત્રાગાર દરોડો ૧૮ એપ્રિલ ૧૯૩૦ - ઇન્ડિયન રિપબ્લિકન આર્મી, પ્રીતિલતા વાદ્દેદાર, કલ્પના દત્ત, ૧૯૩૪ સૂર્યસેનને ફાંસી) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ગાંધીજીનું ભારતમાં આગમન, પ્રારંભિક સત્યાગ્રહો (ચંપારણ, ખેડા, અમદાવાદ મિલ) અને રોલેટ એક્ટ
મહાત્મા ગાંધી: ૯ જાન્યુઆરી ૧૯૧૫ દક્ષિણ આફ્રિકાથી કાયમી ભારત વાપસી (પ્રવાસી ભારતીય દિવસ), ૨૫ મે ૧૯૧૫ કોચરબ આશ્રમ અમદાવાદ અને ૧૯૧૭ સાબરમતી આશ્રમ સ્થાપના; ૧. ચંપારણ સત્યાગ્રહ બિહાર ૧૯૧૭ (ભારતમાં પ્રથમ સવિનય કાનૂનભંગ / પ્રથમ સત્યાગ્રહ - રાજકુમાર શુક્લાના આગ્રહથી, તીનકઠીયા પદ્ધતિ ૩/૨૦ ભાગમાં ગળીની ફરજિયાત ખેતી વિરુદ્ધ, ૨૫% વળતર અપાવ્યું, રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે 'મહાત્મા' બિરુદ આપ્યું), ૨. અમદાવાદ મિલ મજૂર હડતાળ માર્ચ ૧૯૧૮ (ભારતમાં પ્રથમ ભૂખ હડતાળ - પ્લેગ બોનસ ૩૫% અપાવ્યું, અનસુયાબેન સારાભાઈ, ટેક્સટાઇલ લેબર એસોસિએશન TLA), ૩. ખેડા સત્યાગ્રહ ૧૯૧૮ (પ્રથમ અસહકાર - પાક નિષ્ફળ છતાં મહેસૂલ માફી માટે, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ગાંધીજી સાથે જોડાયા, મોહનલાલ પંડ્યાને 'ડુંગળી ચોર' બિરુદ); રોલેટ એક્ટ / કાળો કાયદો (માર્ચ ૧૯૧૯ - સર સિડની રોલેટ સમિતિ, 'કોઈ વકીલ નહીં, કોઈ અપીલ નહીં, કોઈ દલીલ નહીં', શંકાના આધારે ૨ વર્ષ સુધી વોરંટ વિના જેલ); ૬ એપ્રિલ ૧૯૧૯ દેશવ્યાપી હડતાળ; જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ (૧૩ એપ્રિલ ૧૯૧૯ વૈશાખીનો દિવસ અમૃતસર પંજાબ - ડૉ. સત્યપાલ અને ડૉ. સૈફુદ્દીન કિચલુની ધરપકડના વિરોધમાં શાંતિપૂર્ણ સભા પર જનરલ રેજિનાલ્ડ ડાયર દ્વારા અંધાધૂંધ ગોળીબાર, સરકારી હંટર કમિશન મુજબ ૩૭૯ મૃત્યુ / વાસ્તવમાં ૧૦૦૦+ શહીદ; રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે બ્રિટિશ 'નાઇટહુડ / સર' ખિતાબ પરત કર્યો, ગાંધીજીએ 'કૈસર-એ-હિન્દ' પદવી ત્યાગી, શંકરન નાયરે વાઇસરોય એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલમાંથી રાજીનામું આપ્યું, ૧૯૪૦ લંડનમાં ઉધમ સિંહ દ્વારા માઇકલ ઓ'ડવાયરની હત્યા); ખિલાફત આંદોલન ૧૯૧૯ (તુર્કીના ખલીફાના સમર્થનમાં - અલી બંધુઓ શૌકત અલી અને મોહમ્મદ અલી, ગાંધીજી અખિલ ભારતીય ખિલાફત પરિષદના અધ્યક્ષ બન્યા) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
અસહકાર આંદોલન (૧૯૨૦–૧૯૨૨), સ્વરાજ પાર્ટી (૧૯૨૩), સાયમન કમિશન અને નેહરુ રિપોર્ટ (૧૯૨૮)
અસહકાર આંદોલન (૧ ઓગસ્ટ ૧૯૨૦ શરૂ - એ જ દિવસે લોકમાન્ય ટિળકનું અવસાન, ટિળક સ્વરાજ ફંડ ૧ કરોડ એકત્ર; સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૦ કલકત્તા વિશેષ અધિવેશન લાલા લજપતરાય અને ડિસેમ્બર ૧૯૨૦ નાગપુર વાર્ષિક અધિવેશન સી. વિજયરાઘવાચારિયારમાં અસહકારનો ઐતિહાસિક ઠરાવ સી.આર. દાસ દ્વારા રજૂ); કાર્યક્રમો: સરકારી ખિતાબો/પદોનો ત્યાગ, અદાલતો, શાળાઓ-કોલેજો અને વિદેશી કાપડનો બહિષ્કાર, રાષ્ટ્રીય શાળાઓ અને પંચાયતોની સ્થાપના (ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ૧૮ ઓક્ટોબર ૧૯૨૦, કાશી વિદ્યાપીઠ, જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા); પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સની ભારત મુલાકાતનો બહિષ્કાર ૧૯૨૧; ચૌરી-ચૌરા કાંડ (૪/૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૨ ગોરખપુર ઉત્તર પ્રદેશ - રોષે ભરાયેલા ટોળાએ પોલીસ સ્ટેશનને આગ લગાવી ૨૨ પોલીસકર્મીઓ જીવતા સળગ્યા); ૧૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૨ બારડોલી ખાતે કોંગ્રેસ કારોબારી બેઠકમાં ગાંધીજી દ્વારા આંદોલન સ્થગિત (સુભાષ બોઝે 'રાષ્ટ્રીય આપત્તિ' ગણાવી); માર્ચ ૧૯૨૨ ગાંધીજીની ધરપકડ (જજ બ્રૂમફિલ્ડ દ્વારા ૬ વર્ષની જેલ); સ્વરાજ પાર્ટી (૧ જાન્યુઆરી ૧૯૨૩ અલ્હાબાદ - દેશબંધુ ચિત્તરંજન દાસ અધ્યક્ષ અને મોતીલાલ નેહરુ સચિવ, વિધાન પરિષદોમાં પ્રવેશી સરકારના કામકાજમાં અવરોધ ઊભો કરવો, ૧૯૨૫ વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ સેન્ટ્રલ લેજિસ્લેટિવ એસેમ્બલીના પ્રથમ ભારતીય સ્પીકર બન્યા); સાયમન કમિશન / ઇન્ડિયન સ્ટેચ્યુટરી કમિશન (નવેમ્બર ૧૯૨૭ રચના - અધ્યક્ષ સર જોન સાયમન, તમામ ૭ સભ્યો અંગ્રેજ હોવાથી 'શ્વેત કમિશન / વ્હાઇટ કમિશન', ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૮ મુંબઈ આગમન, કાળા વાવટા અને 'સાયમન ગો બેક' નારા; ૩૦ ઓક્ટોબર ૧૯૨૮ લાહોરમાં સાયમન કમિશન વિરોધી શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન પર ડેપ્યુટી સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ સ્કોટ અને સાંડર્સ દ્વારા લાઠીચાર્જ - લાલા લજપતરાય ગંભીર ઇજાગ્રસ્ત, ૧૭ નવેમ્બર ૧૯૨૮ શહાદત - અંતિમ શબ્દો: 'મારા શરીર પર પડેલી એક-એક લાઠી બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના કફનની છેલ્લી ખીલી સાબિત થશે'); નેહરુ રિપોર્ટ (ઓગસ્ટ ૧૯૨૮ - મોતીલાલ નેહરુ સમિતિ, ભારતનું પ્રથમ લિખિત બંધારણ પ્રારૂપ, ડોમિનિયન સ્ટેટસ / સંસ્થાનિક સ્વરાજ્ય, ૧૯ મૂળભૂત અધિકારો, પુખ્ત મતાધિકાર, કેન્દ્રમાં દ્વિગૃહી સંસદ; જિન્નાહે વિરોધ કરી ૧૪ મુદ્દા રજૂ કર્યા ૧૯૨૯) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
સવિનય કાનૂનભંગ ચળવળ (૧૯૩૦) – ઐતિહાસિક દાંડી કૂચ, ગોળમેજી પરિષદો અને પૂના કરાર (૧૯૩૨)
લાહોર અધિવેશન (ડિસેમ્બર ૧૯૨૯ - રાવી નદી કાંઠે, અધ્યક્ષ જવાહરલાલ નેહરુ, 'પૂર્ણ સ્વરાજ' નો ઐતિહાસિક ઠરાવ પસાર, ૩૧ ડિસેમ્બર ૧૯૨૯ મધ્યરાત્રિએ તિરંગો ફરકાવ્યો, ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૩૦ પ્રથમ સ્વતંત્રતા દિવસ તરીકે ઉજવવાનો નિર્ણય); ગાંધીજીની ૧૧ મુદ્દાની માંગણીઓ (વાઇસરોય લોર્ડ ઇર્વિનને પત્ર); ઐતિહાસિક દાંડી કૂચ (૧૨ માર્ચ થી ૬ એપ્રિલ ૧૯૩૦ - અમદાવાદ સાબરમતી આશ્રમથી નવસારી દાંડી દરિયાકિનારે ૨૪૧ માઈલ / ૩૮૫ કિમી પદયાત્રા, ગાંધીજી સાથે ૭૮ સત્યાગ્રહી સાથીઓ, ૨૪ દિવસની યાત્રા, ૬ એપ્રિલ ૧૯૩૦ સવારે ૬:૩૦ વાગ્યે ચપટી મીઠું ઉપાડી 'મેં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની ઇમારતના પાયામાં લૂણો લગાડ્યો છે' કહી મીઠાના કાયદાનો ભંગ કર્યો - સવિનય કાનૂનભંગનો પ્રારંભ; સુભાષ બોઝે નેપોલિયનની પેરિસ કૂચ અને મુસોલિનીની રોમ કૂચ સાથે સરખાવી); ધરાસણા સત્યાગ્રહ (મે ૧૯૩૦ - સરોજિની નાયડુ, ઇમામ સાહેબ અને મણિલાલ ગાંધી, અમેરિકન પત્રકાર વેબ મિલરે બ્રિટિશ દમનનું વર્ણન કર્યું); ખાન અબ્દુલ ગફ્ફાર ખાન / સરહદના ગાંધી (વાયવ્ય પ્રાંત - 'ખુદાઈ ખિદમતગાર' / લાલ કુર્તી દળ, પેશાવરમાં ગઢવાલ રાઇફલ્સે ગોળીબાર કરવાનો ઇનકાર કર્યો - ચંદ્રસિંહ ગઢવાલી); રાણી ગાઈડિનલ્યૂ (નાગાલેન્ડ); ગોળમેજી પરિષદો (લંડન - બ્રિટિશ PM રેમ્સે મેકડોનાલ્ડ): પહેલી (નવેમ્બર ૧૯૩૦ - કોંગ્રેસે બહિષ્કાર કર્યો), ગાંધી-ઇર્વિન કરાર / દિલ્હી પેક્ટ (૫ માર્ચ ૧૯૩૧ - સવિનય કાનૂનભંગ સ્થગિત, કરાચી અધિવેશન માર્ચ ૧૯૩૧ સરદાર પટેલ અધ્યક્ષતામાં માન્ય, મૂળભૂત અધિકારોનો ઠરાવ), બીજી ગોળમેજી પરિષદ (સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૧ - કોંગ્રેસના એકમાત્ર પ્રતિનિધિ તરીકે ગાંધીજી SS રાજપૂતાના જહાજમાં લંડન ગયા - ફ્રેન્ક મોરેસે 'અર્ધનગ્ન ફકીર' કહ્યા, સાંપ્રદાયિક મતભેદોને કારણે નિષ્ફળ), ત્રીજી ગોળમેજી પરિષદ (નવેમ્બર ૧૯૩૨ - ત્રણેય પરિષદોમાં ભાગ લેનાર ડૉ. બી.આર. આંબેડકર અને તેજબહાદુર સપ્રૂ); સાંપ્રદાયિક પંચાટ / કોમી ચુકાદો Communal Award (૧૬ ઓગસ્ટ ૧૯૩૨ - મેકડોનાલ્ડ દ્વારા દલિતો/ડિપ્રેશન ક્લાસ માટે અલગ મતદારમંડળ); પૂના કરાર / પૂના પેક્ટ (૨૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૨ યરવડા જેલ પુણે - ગાંધીજીના આમરણ અનશન બાદ ગાંધીજી વતી મદનમોહન માલવિયા અને ડૉ. આંબેડકર વચ્ચે ઐતિહાસિક કરાર: અલગ મતદારમંડળ રદ કરી પ્રાંતીય વિધાનમંડળોમાં અનામત બેઠકો ૭૧ થી વધારી ૧૪૭ કરાઈ અને કેન્દ્રીય એસેમ્બલીમાં ૧૮% અનામત); હરિજન સેવક સંઘ ૧૯૩૨ ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
૧૯૩૫ નો ભારત સરકાર ધારો, ૧૯૩૭ ની ચૂંટણીઓ, ઓગસ્ટ પ્રસ્તાવ અને ક્રિપ્સ મિશન (૧૯૪૨)
૧૯૩૫ નો ભારત શાસન અધિનિયમ (સૌથી મોટો અને જટિલ દસ્તાવેજ, ૩૨૧ કલમો અને ૧૦ અનુસૂચિઓ: અખિલ ભારતીય સંઘની જોગવાઈ, પ્રાંતોમાં દ્વિમુખી શાસન રદ કરી પ્રાંતીય સ્વાયત્તતા Provincial Autonomy લાગુ, કેન્દ્રમાં દ્વિમુખી શાસન, ૩ સૂચિઓ: સંઘ, પ્રાંતીય, સમવર્તી; ૧ ઓક્ટોબર ૧૯૩૭ ફેડરલ કોર્ટની સ્થાપના દિલ્હી, ૧ એપ્રિલ ૧૯૩૫ રિઝર્વ બેંક RBI સ્થાપના, બર્મા/મ્યાનમારને ભારતથી અલગ કર્યું, સિંધ અને ઓડિશા બે નવા પ્રાંતો બન્યા; નેહરુએ 'એન્જિન વિનાની મજબૂત બ્રેકવાળી ગાડી' અને જિન્નાહે 'સડેલું અને અસ્વીકાર્ય' કહ્યું); ૧૯૩૭ ની પ્રાંતીય ચૂંટણીઓ (૧૧ માંથી ૮ પ્રાંતોમાં કોંગ્રેસની સરકારો બની; સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૯ બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં ભારતીયોની સંમતિ વિના ભારતને યુદ્ધમાં સામેલ કરવાના વિરોધમાં ૨૮ મહિનાના શાસન બાદ કોંગ્રેસી મંત્રીમંડળોનું રાજીનામું; ૨૨ ડિસેમ્બર ૧૯૩૯ મુસ્લિમ લીગ દ્વારા 'મુક્તિ દિવસ / Deliverance Day' મનાવાયો); મુસ્લિમ લીગનું લાહોર અધિવેશન (માર્ચ ૧૯૪૦ - અધ્યક્ષ મોહમ્મદ અલી જિન્નાહ, સૌપ્રથમ સત્તાવાર 'પાકિસ્તાન' ની અલગ રાષ્ટ્ર તરીકે માંગણીનો ઠરાવ ખલીકુઝ્ઝમાન દ્વારા રજૂ - શબ્દ ૧૯૩૩ માં ચૌધરી રહમત અલીએ કેમ્બ્રિજમાં આપ્યો); ઓગસ્ટ પ્રસ્તાવ (૮ ઓગસ્ટ ૧૯૪૦ - વાઇસરોય લોર્ડ લિનલિથગો: યુદ્ધ પછી ડોમિનિયન સ્ટેટસ અને બંધારણ સભા, કોંગ્રેસ-લીગ દ્વારા નકારાયો); વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહ (૧૭ ઓક્ટોબર ૧૯૪૦ પવનાર આશ્રમ મહારાષ્ટ્ર - ગાંધીજી દ્વારા 'દિલ્હી ચલો આંદોલન': પ્રથમ સત્યાગ્રહી આચાર્ય વિનોબા ભાવે, બીજા જવાહરલાલ નેહરુ, ત્રીજા બ્રહ્મદત્ત); ક્રિપ્સ મિશન (માર્ચ ૧૯૪૨ - સર સ્ટેફર્ડ ક્રિપ્સ: યુદ્ધ બાદ ડોમિનિયન સ્ટેટસ અને બંધારણ સભા, દેશી રજવાડાઓને અલગ રહેવાની છૂટ; ગાંધીજીએ 'પોસ્ટ ડેટેડ ચેક / તૂટતી બેંકનો ભવિષ્યની તારીખનો ચેક' Post-Dated Cheque on a Crashing Bank કહ્યો) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
હિન્દ છોડો આંદોલન (૧૯૪૨) – 'કરેંગે યા મરેંગે', ઓપરેશન ઝીરો અવર અને સમાંતર સરકારો
પૃષ્ઠભૂમિ: ક્રિપ્સ મિશનની નિષ્ફળતા અને જાપાની આક્રમણનો ભય; વર્ધા પ્રસ્તાવ (૧૪ જુલાઈ ૧૯૪૨ - કોંગ્રેસ કારોબારી); ૮ ઓગસ્ટ ૧૯૪૨ ગોવાલિયા ટેંક મેદાન / ઓગસ્ટ ક્રાંતિ મેદાન મુંબઈ ખાતે અખિલ ભારતીય કોંગ્રેસ મહાસમિતિ દ્વારા ઐતિહાસિક 'હિન્દ છોડો' Quit India ઠરાવ પસાર (અધ્યક્ષ મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ); ગાંધીજીનું ઐતિહાસિક ૭૦ મિનિટનું ભાષણ: નારો 'કરેંગે યા મરેંગે' (Do or Die) - 'હું તમને એક નાનો મંત્ર આપું છું... આપણે ભારતને આઝાદ કરાવીશું અથવા એ પ્રયાસમાં બલિદાન આપીશું'; ઓપરેશન ઝીરો અવર (૯ ઓગસ્ટ ૧૯૪૨ ની વહેલી સવારે બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા તમામ ટોચના નેતાઓની ધરપકડ): ગાંધીજી, સરોજિની નાયડુ, કસ્તૂરબાને પુણેના આગા ખાન પેલેસમાં નજરકેદ (ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૪ કસ્તૂરબા અને મહાદેવભાઈ દેસાઈનું અવસાન); જવાહરલાલ નેહરુ, સરદાર પટેલ, મૌલાના આઝાદને અહમદનગર કિલ્લાની જેલમાં; ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદને પટના બાંકીપુર જેલમાં; નેતૃત્વવિહીન સ્વયંભૂ જનઆંદોલન; ભૂગર્ભ પ્રવૃત્તિઓ: જયપ્રકાશ નારાયણ (હઝારીબાગ જેલમાંથી ફરાર થઈ 'આઝાદ દસ્તો' બનાવ્યો), રામમનોહર લોહિયા, અરૂણા આસફ અલી (ગોવાલિયા ટેંક પર તિરંગો ફરકાવ્યો - '૧૯૪૨ ની હીરોઈન'), ઉષા મહેતા (મુંબઈથી ગુપ્ત 'કોંગ્રેસ રેડિયો' ચલાવ્યો); સમાંતર સરકારો (Parallel Governments): ૧. બલિયા ઉત્તર પ્રદેશ (ચિત્તુ પાંડે - પ્રથમ સમાંતર સરકાર), ૨. તામલુક/મિદનાપુર બંગાળ ('જાતીય સરકાર' - માતંગિની હાઝરા ૭૩ વર્ષે ગોળી વાગતા શહીદ), ૩. સતારા મહારાષ્ટ્ર ('પ્રતિ સરકાર' - વાય.બી. ચવ્હાણ અને નાના પાટીલ - સૌથી લાંબો સમય ચાલી); ગુજરાતમાં ૧૯૪૨: અમદાવાદ (સાડા ત્રણ મહિના મિલો બંધ - 'અમદાવાદની હડતાળ', વિનોદ કિનારીવાલા ગુજરાત કોલેજ શહીદ, ઉમાકાંત કડિયા ખાડિયા શહીદ) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ, આઝાદ હિન્દ ફોજ (INA), ત્રિપુરી સંકટ અને લાલ કિલ્લો ટ્રાયલ
સુભાષચંદ્ર બોઝ (જન્મ ૨૩ જાન્યુઆરી ૧૮૯૭ કટક ઓડિશા - પરાક્રમ દિવસ, ICS પરીક્ષામાં ચોથો રેન્ક પરંતુ રાજીનામું, દેશબંધુ ચિત્તરંજન દાસ રાજકીય ગુરુ); કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ: ૧૯૩૮ હરિપુરા સુરત ગુજરાત અધિવેશન (રાષ્ટ્રીય આયોજન સમિતિ સ્થાપી - અધ્યક્ષ નેહરુ), ૧૯૩૯ ત્રિપુરી જબલપુર અધિવેશન (ગાંધીજીના ઉમેદવાર પટ્ટાભી સીતારામૈયાને હરાવી પુનઃ અધ્યક્ષ બન્યા - 'સીતારામૈયાની હાર એ મારી અંગત હાર છે' ગાંધીજી, મતભેદોને કારણે રાજીનામું આપ્યું - ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ અધ્યક્ષ બન્યા); મે ૧૯૩૯ 'ફોરવર્ડ બ્લોક' ની સ્થાપના; જાન્યુઆરી ૧૯૪૧ કલકત્તાથી જિયાઉદ્દીન પઠાણના વેશમાં ગુપ્ત પલાયન (પેશાવર, કાબુલ, રશિયા થઈ બર્લિન જર્મની પહોંચ્યા - હિટલર સાથે મુલાકાત, 'નેતાજી' બિરુદ, મુક્ત હિન્દ કેન્દ્ર અને આઝાદ હિન્દ રેડિયો શરૂ કર્યો, નારો 'જય હિન્દ'); આઝાદ હિન્દ ફોજ / INA: વિચાર કેપ્ટન મોહન સિંહ ૧૯૪૨ મલાયા, સંસ્થાપક રાસબિહારી બોઝ; ૨ જુલાઈ ૧૯૪૩ સિંગાપોર આગમન; ૨૧ ઓક્ટોબર ૧૯૪૩ સિંગાપોરમાં 'કામચલાઉ આઝાદ હિન્દ સરકાર' ની સ્થાપના (૯ દેશોની માન્યતા); નારા: 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મેં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા', 'દિલ્હી ચલો'; બ્રિગેડ: સુભાષ બ્રિગેડ, ગાંધી બ્રિગેડ, નેહરુ બ્રિગેડ, ઝાંસીની રાણી રેજિમેન્ટ (મહિલા બ્રિગેડ - કેપ્ટન લક્ષ્મી સહગલ/સ્વામિનાથન); જાપાને આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ સોંપ્યા - નામકરણ 'શહીદ દ્વીપ' અને 'સ્વરાજ દ્વીપ'; ૧૮ ઓગસ્ટ ૧૯૪૫ તાઇવાન તાઇહોકુ એરપોર્ટ વિમાન દુર્ઘટના (વિવાદાસ્પદ અવસાન); INA લાલ કિલ્લો ટ્રાયલ (નવેમ્બર ૧૯૪૫ - કર્નલ પ્રેમ સહગલ, કર્નલ ગુરબક્ષ સિંહ ઢિલ્લોન, મેજર શાહનવાઝ ખાન સામે દેશદ્રોહનો કેસ; બચાવ પક્ષના વકીલો: ભુલાભાઈ દેસાઈ - મુખ્ય, તેજબહાદુર સપ્રૂ, કૈલાશનાથ કાત્જુ, જવાહરલાલ નેહરુ; જનઆક્રોશને કારણે વાઇસરોય વેવેલે સજા માફ કરી) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
સ્વાતંત્ર્ય તરફ કૂચ (૧૯૪૫–૧૯૪૭) – શિમલા પરિષદ, કેબિનેટ મિશન, માઉન્ટબેટન યોજના અને આઝાદી
વેવેલ યોજના અને શિમલા પરિષદ (જૂન ૧૯૪૫ - મુસ્લિમ પ્રતિનિધિઓ અંગે જિન્નાહની અડપલાં નીતિને કારણે નિષ્ફળ); રોયલ ઇન્ડિયન નેવી વિદ્રોહ / RIN Mutiny (૧૮ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૬ - HMIS તલવાર જહાજ મુંબઈ ખાતે ખરાબ ભોજન અને નસ્લીય ભેદભાવ સામે બી.સી. દત્ત દ્વારા 'Quit India' લખાયું - એમ.એસ. ખાન નેતૃત્વ, સરદાર પટેલ અને જિન્નાહની સમજાવટથી આત્મસમર્પણ); કેબિનેટ મિશન (૨૪ માર્ચ ૧૯૪૬ દિલ્હી આગમન - ૩ બ્રિટિશ કેબિનેટ મંત્રીઓ: પેથિક લોરેન્સ અધ્યક્ષ/ભારત સચિવ, સર સ્ટેફર્ડ ક્રિપ્સ, એ.વી. એલેક્ઝાન્ડર; જોગવાઈઓ: અખિલ ભારતીય સંઘ, પ્રાંતોનું ગ્રૂપિંગ A/B/C, બંધારણ સભાની રચના ૩૮૯ બેઠકો, અંતરિમ સરકારની રચના, પાકિસ્તાનની અલગ માંગણી નકારી); મુસ્લિમ લીગનો 'પ્રત્યક્ષ કાર્યવાહી દિવસ' Direct Action Day (૧૬ ઓગસ્ટ ૧૯૪૬ - 'લડકે લેંગે પાકિસ્તાન', કોલકાતા ભયાનક કોમી રમખાણો - ગ્રેટ કલકત્તા કિલિંગ્સ); ૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૬ જવાહરલાલ નેહરુના નેતૃત્વમાં અંતરિમ સરકારની રચના (ઓક્ટોબરમાં લીગ જોડાઈ - લિયાકત અલી નાણામંત્રી); ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૭ બ્રિટિશ PM ક્લેમેન્ટ એટલીની જાહેરાત (જૂન ૧૯૪૮ પહેલા ભારતને સત્તા સોંપાશે); લોર્ડ માઉન્ટબેટન (અંતિમ વાઇસરોય); ૩ જૂન ૧૯૪૭ માઉન્ટબેટન યોજના / ડિકી બર્ડ પ્લાન / વિભાજન યોજના (ભારત અને પાકિસ્તાન બે સ્વતંત્ર ડોમિનિયન બનશે, પંજાબ-બંગાળ સરહદ પંચ - સર સિરિલ રેડક્લિફ લાઇન); ૧૮ જુલાઈ ૧૯૪૭ બ્રિટિશ સંસદમાં 'ભારતીય સ્વતંત્રતા અધિનિયમ ૧૯૪૭' પસાર; દેશી રજવાડાઓનું એકીકરણ (સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને વી.પી. મેનન - ૫૬૨ રજવાડાઓનું વિલિનીકરણ, જૂનાગઢ - જનમત સંગ્રહ, હૈદરાબાદ - ઓપરેશન પોલો ૧૯૪૮ સૈન્ય કાર્યવાહી, જમ્મુ-કાશ્મીર - મહારાજા હરિ સિંહ વિલયપત્ર ૨૬ ઓક્ટોબર ૧૯૪૭); ૧૪ ઓગસ્ટ પાકિસ્તાન અને ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ ભારત સ્વતંત્ર બન્યું; સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ ગવર્નર જનરલ લોર્ડ માઉન્ટબેટન અને પ્રથમ ભારતીય ગવર્નર જનરલ સી. રાજગોપાલાચારી; પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ (મધ્યરાત્રિનું ઐતિહાસિક ભાષણ 'Tryst with Destiny' ભાગ્ય સાથે મિલન) ના ૧૦૦ પ્રશ્નો.
ભારતીય ઇતિહાસ ગ્રાન્ડ માસ્ટર મોક ટેસ્ટ – GPSC Class 1-2 & GSSSB CCE Pattern
સંપૂર્ણ પ્રાચીન, મધ્યકાલીન અને આધુનિક ભારતના ૫૦ વિષયોનું રિવિઝન કરાવતો આખરી ગ્રાન્ડ માસ્ટર મોક ટેસ્ટ: સિંધુ સંસ્કૃતિ, વૈદિક સાહિત્ય, મૌર્ય-ગુપ્ત સામ્રાજ્ય, દિલ્હી સલ્તનત, મુઘલ કાળ, મરાઠા સામ્રાજ્ય, ૧૮૫૭ વિપ્લવ, ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ, ગાંધી યુગના સત્યાગ્રહો અને બંધારણીય વિકાસના GPSC & CCE Group A/B ના ૧૦૦ ઉચ્ચ સ્તરીય વિધાન અને જોડકાં આધારિત પ્રશ્નો.
Test Configuration
Practice Rules & Customizer
Test Configuration
Practice Rules & CustomizerFrequently Asked Questions (FAQ)
Official guidance for Indian History (ભારતનો ઇતિહાસ)