Psychology (મનોવિજ્ઞાન) MCQ Question Banks
Showing 40 curated MCQ test series question papers with authentic offline exam formatting.
વિચારણા (Thinking) – અર્થ, સાધનો (પ્રતિમા, સંકલ્પના) અને વિચારણાના પ્રકારો
વિચારણાનો અર્થ અને પ્રતીકાત્મક સ્વરૂપ; માનસિક પ્રતિમાઓ (Mental Images), સંકલ્પના ઘડતર (Concept Formation); સ્વલીન વિચારણા (Autistic) વિરુદ્ધ વાસ્તવિક.
સમસ્યા ઉકેલ (Problem Solving) – તબક્કાઓ, અલ્ગોરિધમ, હ્યુરિસ્ટિક્સ અને માનસિક સ્થિરતા
સમસ્યા ઉકેલની રીતો: અલ્ગોરિધમ (નિયમબદ્ધ સંપૂર્ણ શોધ), હ્યુરિસ્ટિક્સ (અંગૂઠા નિયમ/અટકળ), સાધન-સાધ્ય વિશ્લેષણ, માનસિક જડતા (Mental Set), કાર્યાત્મક સ્થિરતા.
ભાષા અને વિચાર – ભાષા વિકાસના તબક્કા, નોઆમ ચોમ્સ્કી (LAD) અને ભાષાકીય સાપેક્ષતા
નોઆમ ચોમ્સ્કીનું ભાષા અધિગ્રહણ યંત્ર (Language Acquisition Device - LAD), જન્મજાત વ્યાકરણ; સપીર-વ્હોર્ફ પરિકલ્પના (ભાષા વિચારોનું ઘડતર કરે છે).
અભિપ્રેરણા (Motivation) – જૈવિક પ્રેરણાઓ (ભૂખ, તરસ, ઊંઘ) અને સામાજિક પ્રેરણાઓ
જૈવિક પ્રેરણાઓ (હોમિયોસ્ટેસિસ - સમતુલા જાળવણી), ભૂખ (હાઇપોથેલેમસ કેન્દ્રો - LH અને VMH); સામાજિક પ્રેરણાઓ: સિદ્ધિ, સ્નેહજોડાણ, સત્તા પ્રેરણા.
આવેગ (Emotion) – શારીરિક ફેરફારો, લિમ્બિક સિસ્ટમ અને જેમ્સ-લેન્જ સિદ્ધાંત
આવેગની વિભાવના, અનુકંપી (Sympathetic) અને પરાનુકંપી ચેતાતંત્રની ભૂમિકા, જેમ્સ-લેન્જ સિદ્ધાંત ('શારીરિક પ્રતિભાવ પહેલાં આવે છે અને પછી આવેગનો અનુભવ થાય છે').
આવેગના સિદ્ધાંતો – કેનન-બાર્ડ સિદ્ધાંત અને શેક્ટર-સિંગરનો દ્વિ-ઘટક સિદ્ધાંત
કેનન-બાર્ડ સિદ્ધાંત (થેલેમસ - શારીરિક ઉત્તેજના અને આવેગનો અનુભવ એકસાથે થાય છે); શેક્ટર-સિંગરનો દ્વિ-ઘટક સિદ્ધાંત (શારીરિક ઉત્તેજના + જ્ઞાનાત્મક અર્થઘટન).
વ્યક્તિત્વ સિદ્ધાંતો – સિગ્મંડ ફ્રોઈડનું મનોવિશ્લેષણાત્મક માળખું (Id, Ego, Super-Ego)
ઇડ (Id - સુખનો સિદ્ધાંત), ઇગો (Ego - વાસ્તવિકતાનો સિદ્ધાંત), સુપર-ઇગો (Super-Ego - નૈતિકતા અને આદર્શ), મનોજાતીય વિકાસના ૫ તબક્કા.
નવ-ફ્રોઈડવાદીઓ – આલ્ફ્રેડ એડલર (લઘુતાગ્રંથિ), કારેન હોર્નાઈ અને એરિક એરિક્સન
આલ્ફ્રેડ એડલર (વ્યક્તિગત મનોવિજ્ઞાન, લઘુતાગ્રંથિ Inferiority Complex, શ્રેષ્ઠતાની શોધ); કારેન હોર્નાઈ (મૂળભૂત ચિંતા); એરિક એરિક્સનના ૮ મનોસામાજિક તબક્કા.
વ્યક્તિત્વના પંચ-પરિમાણીય મોડેલ (Big Five Personality Traits – OCEAN)
કોસ્ટા અને મેકક્રેનું મોડેલ: Openness (નવા અનુભવો માટે ખુલ્લાપણું), Conscientiousness (પ્રમાણિકતા/શિસ્ત), Extraversion (બહિર્મુખતા), Agreeableness (મિલનસારપણું), Neuroticism (ચિંતાશીલતા).
મનોવલણ (Attitude) – અર્થ, ABC ઘટકો, મનોવલણ ઘડતર અને પરિવર્તન પદ્ધતિઓ
મનોવલણના ૩ ઘટકો: ભાવાત્મક (Affective), વર્તનાત્મક (Behavioral), જ્ઞાનાત્મક (Cognitive); ફેસ્ટિંગરનો જ્ઞાનાત્મક વિસંવાદિતા સિદ્ધાંત (Cognitive Dissonance).
પૂર્વગ્રહ (Prejudice) અને સ્ટીરિયોટાઇપ (Stereotypes) – કારણો અને નાબૂદીના ઉપાયો
પૂર્વગ્રહના લક્ષણો (અતાર્કિક નકારાત્મક વલણ), સ્ટીરિયોટાઇપ (જૂથ પ્રત્યે જડ માન્યતાઓ), સ્કેપગોટિંગ (બલિનો બકરો બનાવવો), સંપર્ક પરિકલ્પના દ્વારા ઘટાડો.
સામાજિક પ્રભાવ (Social Influence) – અનુકૂળતા (Conformity), અનુપાલન અને આજ્ઞાપાલન (Obedience)
સોલોમન એશનો રેખા તુલના પ્રયોગ (Conformity - જૂથ દબાણ હેઠળ અનુકૂળતા); સ્ટેનલી મિલ્ગ્રામનો ઇલેક્ટ્રિક શોક પ્રયોગ (Obedience - સત્તાધીશનું આજ્ઞાપાલન).
તણાવ અને સામનો (Stress & Coping) – રિચાર્ડ લાઝારસનું જ્ઞાનાત્મક મૂલ્યાંકન મોડેલ
પ્રાથમિક મૂલ્યાંકન (જોખમ/પડકાર), દ્વિતીયક મૂલ્યાંકન (સામનો કરવાના સંસાધનો), સમસ્યા-કેન્દ્રિત સામનો (Problem-focused) વિરુદ્ધ આવેગ-કેન્દ્રિત સામનો.
મનોવિકૃતિઓ (Psychological Disorders) – DSM-5 અને ICD-11 વર્ગીકરણ માળખું
અસાધારણ વર્તનના માપદંડો (Deviance, Distress, Dysfunction, Danger - 4Ds), અમેરિકન સાયકિયાટ્રિક એસોસિએશનનું DSM-5 અને WHO નું ICD-11 માળખું.
ચિંતા વિકૃતિઓ (Anxiety Disorders) – સામાન્યીકૃત ચિંતા (GAD), ફોબિયા અને પેનિક ડિસઓર્ડર
સામાન્યીકૃત ચિંતા વિકાર (GAD), પેનિક એટેક, ફોબિયા (વિશિષ્ટ ફોબિયા, સામાજિક ચિંતા, એગોરાફોબિયા - ખુલ્લી જગ્યાનો ડર), કારણો અને લક્ષણો.
મનોદશા વિકૃતિઓ (Mood Disorders) – મેજર ડિપ્રેશન અને બાયપોલર ડિસઓર્ડર
મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર (ઊંડી ઉદાસી, એનહેડોનિયા), બાયપોલર ડિસઓર્ડર (મેનિયા/ઉન્માદ અને ડિપ્રેશનના વારાફરતી તબક્કા), ન્યુરોકેમિકલ્સ (સેરોટોનિન).
સ્કિઝોફ્રેનિયા (Schizophrenia) – હકારાત્મક લક્ષણો (ભ્રમણા, વિભ્રમ) અને નકારાત્મક લક્ષણો
હકારાત્મક લક્ષણો: ભ્રમણા (Delusions - શંકા/મહત્તાની ભ્રમણા), વિભ્રમ (શ્રવણ વિભ્રમ); નકારાત્મક લક્ષણો: લાગણીશૂન્યતા (Flat affect), અવાચાળતા, ડોપામાઇન પરિકલ્પના.
મનોચિકિત્સા પદ્ધતિઓ – વર્તન ચિકિત્સા (સિસ્ટમેટિક ડીસેન્સિટાઇઝેશન) અને CBT
વોલ્પેનું પદ્ધતિસર અસંવેદનશીલીકરણ (Systematic Desensitization - ફોબિયા માટે); એરોન બેકની કોગ્નિટિવ થેરાપી (CBT); આલ્બર્ટ એલિસની REBT (ABC મોડેલ).
હકારાત્મક મનોવિજ્ઞાન (Positive Psychology) – માર્ટિન સેલિગમેનનું PERMA મોડેલ અને સુખાકારી
માર્ટિન સેલિગમેનનું PERMA મોડેલ: Positive Emotion, Engagement (ફ્લો), Relationships, Meaning, Accomplishment; શીખેલી લાચારી (Learned Helplessness).
મનોવિજ્ઞાન માસ્ટર ગ્રાન્ડ મોક ટેસ્ટ – ૧૦૦ પ્રશ્નો સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ સર્વગ્રાહી ટેસ્ટ
સંવેદન, ધ્યાન, સ્મૃતિ, વ્યક્તિત્વ, આવેગ, વિકૃતિઓ અને મનોચિકિત્સાના ૧૦૦ ઉચ્ચ સ્તરીય GPSC પ્રશ્નો.
Answer Key & Guide
How to Solve & UnlockWhat You Get in MCQ Series:
- Complete syllabus question papers with clean layout.
- Zero answer hints for authentic offline exam practice.
- Unique serial paper code stamped on every paper.
Answer Key & Guide
How to Solve & UnlockWhat You Get in MCQ Series:
- Complete syllabus question papers with clean layout.
- Zero answer hints for authentic offline exam practice.
- Unique serial paper code stamped on every paper.
Frequently Asked Questions (FAQ)
Official guidance for Psychology (મનોવિજ્ઞાન) MCQ Practice Series